چهار آفت دین از نگاه یک پژوهشگر نهج البلاغه  

درخواست حذف این مطلب
طبیعی است که هر پدیده ای در طول زمان دچار تغییر می شود و مقوله دین هم از این اصل مستثنی نیست اما چگونه می توان سلامت دین را حفظ کرد و لوازم حفظ آن از نظر قرآن و نهج البلاغه چیست؟ حمید خویی، محقق و پژوهشگر نهج البلاغه یکی از مهمترین وجوه سلامت انسان را سلامت دین می داند و می گوید: جوانی که خودش را در میان زوار امام حسین(ع) در کربلا منفجر می کند و آرزو می کند که بتواند تعداد بیشتری از این زوار را اعم از زن، مرد و پیر و جوان بکشد، آدمِ بی دینی نیست بلکه آدم کج دین است و آفت کج دینی هزاران بار خطرناک و آسیب رسان تر از آفت بی دینی است.به عقیده دکتر خویی ما با دو آفت متفاوت در جوامع اسلامی روبرو هستیم، اول متدینانی که دین آنها فاسد است و این وضعیتی است که در بسیاری از کشورهای عربی شاهد آن هستیم که دین آنها دین اصیل نبوی نیست و از آن، تفکر داعشی بیرون می آید اما آفت دوم آفتِ عدم التزام به مفاهیم و مبانی دینی است. این آفتی است که شاید بیشتر در میان جوامع شیعی شاهد آن هستیم که دین در بطن زندگی ما ساری و جاری نیست. در واقع ساختار، ساختارِ درستی است، چارچوب مبتنی بر معارف قرآن و اهل بیت(ع) است اما مشکل اصلی، عدم جریان این مفاهیم در سلوک فردی و جمعی زندگی ماست.متن گفت وگوی شفقنا با دکتر خویی را می خوانید:یکی از مفاهیمی که امام علی(ع) در نهج البلاغه به آن پرداخته است مباحث دینداری و آسیب شناسی دین است. دیدگاه امام علی(ع) در نهج البلاغه از منظر آسیب شناسی دینداری چگونه است؟در بحث آسیب شناسی دینداری از منظر امیرالمومنین (ع) باید نخست به این مقدمه اشاره شود که دین یک ملاک و معیار برای شیوه زیست انسان و ارزش گذاری بر رفتارها، گفتارها و کردارهای اوست. دین قالبی برای شیوه حیات انسانی از منظر خالق انسان ارایه می کند؛ مثلا شما بعد از خرید یک دستگاه ضبط صوت، یخچال، تلویزیون و هر وسیله دیگری دنبال دفترچه ای به نام کاتالوگ می گردید، کاتالوگ دستورالعمل مصرف صحیح دستگاه از منظر سازنده آن دستگاه است، دین هم همینطور است. در حقیقت نحوه زندگی به طوری که انسان بهترین کارکردها و بهره برداری ها را از پتانسیل هایی که خدا به او داده است را داشته باشد. بنابراین دین اگر سلامت خود را از دست دهد مثل خط کشی می ماند که اعداد آن جابه ‏جا شده است و ما با آن خط کش قرار است مقیاس ها را بسنجیم و طبیعتاً همه سنجش های ما اشتباه خواهد بود، چه بسا به همین دلیل از هدف خود دور می شویم درحالی که تصور می کنیم درحال نزدیک شدن به هدف خود هستیم. قرآن کریم تعبیری دارد که می فرماید «قُلْ هَلْ نُنَبِّئُکُم بِالاخْسَرِینَ أَعْمَـلاً» «پیامبر به مردم بگو می خواهند بگویم زیان کارترین شما چه کسانی هستند؟» «الذین ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی الْحَیَو’هِ الدُّنْیَا» کسانی که سعی و تلاش می کنند و روزه می گیرند و نماز می خوانند اما همه سعی و تلاش آنها به باد فنا می رود» «وَهُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً » و بیچاره ها فکر می کنند که دارند کار خوبی می کنند». تمام آن سی هزار نفری که روز عاشورا فاجعه بی مانند تاریخ را در کربلا رقم زنند و در روز روشن امام زمان خود را به آن طرز فجیع به قتل رساندند همه نماز می خواندند، حتی یک نفر آنها هم ادعا نداشت که من بی دین هستم. به تعبیر امام سجاد)ع) «یَدَّعُونَ أَنَّهُمْ مِنْ هذه أُمَّهِ» سی هزار نفر آمدند و همه آنها دعوی مسلمانی داشتند، آنها کسانی بودند که وقتی سر حسین ابن علی(ع) را بر نیزه دیدند بر جد حسین صلوات فرستادند و بر زمین افتادند و سجده به جا آوردند. آن شمشیری هم که در سحرگاه نوزدهم ماه رمضان فرق علی ابن ابی طالب را شکافت آن هم در دست انسان بی دین نبود. کسی بود که لا حکم الی الله گفت و به نام خدا فرق علی را شکافت. لذا یکی از مهم ترین وجوه سلامت انسان، سلامت دین است.دین فروشی اولین آفت در مقوله دین استامام علی(ع) در خصوص آفات دینداری و دین ورزی چه مواردی را بیان می کنند؟ اولین آفت، دین فروشی است که انسان به خاطر منافع یا مال دنیوی، دین خود را می­ فروشد. دین فروشی تعبیری است که امیرالمومنین(ع) آن را در خطبه ۲۲۴ نهج البلاغه به کار برده است زمانی که داستان برادرش عقیل را نقل می کند که عقیل آمد و بچه هایش هم آمده بودند، موهای ژولیده و رنگ های تیره، آمده بود که یک کاسه گندم اضافی از من طلب کند، به خاطر فقری که داشت”. در واقع چون برادرش شخص اول حکومت است چنین پیشنهادی را مطرح کرده بود، اما امیرالمومنین عین این تعبیر را دارد و می فرماید “به سخنان او نیک گوش دادم، «فَظَنَّ أَنِّی أَبِیعُهُ دِینِی» گمان کرد که من دینم را به او می فروشم به این معنی که حاضرم به قیمت زیرپا گذاشتن دین خودم خواسته او را اجابت کنم و یک کاری که شرعاً اجازه ندارم را انجام دهم”. امیرالمومنین(ع) بعد از آن که ماجرای برادرش عقیل را نقل می کند نمونه دیگری را مطرح می کند و می فرمایند «شگفت آور اینکه شب هنگام کسی به دیدار ما آمد و ظرفی سرپوشیده پر از حلوا داشت، معجونی در آن ظرف بود چنان از آن متنفر شدم که گویا آن را با آب دهان مار سمی مخلوط کرده بودند. به او گفتم هدیه است یا زکات یا صدقه که این دو بر ما اهل بیت پیامبر حرام است، گفت نه زکات است، نه صدقه، بلکه هدیه است. گفتم زنان بچه مرده بر تو بگریند آیا از راه دین وارد شدی که مرا بفریبی؟ «عَنْ دِینِ اَللَّهِ أَتَیْتَنِی لِتَخْدَعَنِی ». می گوید بعضی وقت ها به نام دین بندگان خدا را از دین خارج می کنید، به نام دین بندگان خدا را دچار دین گریزی می کنید که این نمونه ای است که امیرالمومنین (ع) به دو برادر دینی و دو برادر مومن که آمدند به او هدیه دهند می فرماید که از راه دین خدا وارد شدی که من را فریب دهی! حمید بن قهقهه از وزاری دربار عباسی است، شخصی نقل می کند که یک ماه رمضانی با او کاری داشتم، به خانه ی او رفتم، دیدم نشسته است و مشغول غذا خوردن است، سفره مفصلی هم پیش روی او گسترده شده است. به من هم تعارف کرد که تو هم بیا غذا بخور. گفتم من روزه هستم، گمان نمی کنم که تو هم بیماری داشته باشی، برای چه روزه خواری می کنی. تا این را گفتم دست از غذا خوردن کشید و به بالشتی که پشتش بود تکیه داد و گریه کرد. گفت که من چنان وضعیتی دارم که دیگر روزه گرفتن برای من هیچ معنایی ندارد. روزی خلیفه عباسی من را احضار کرد، گفت که من را چقدر دوست داری؟ گفتم خیلی. این قدر که حاضر هستم جانم را فدایت کنم. گفت خب برو. رفتم به سوی خانه، به خانه نرسیده بودم که پیک خلیفه من را صدا کرد که خلیفه دوباره مرا کار دارد. دوباره رفتم خدمت خلیفه. سوالش را تکرار کرد که من را چقدر دوست داری؟ گفتم خیلی. این قدر که حاضر هستم جان خودم و خانواده ام را فدا کنم. گفت خب برو. بار سوم داستان تکرار شد. گفتم این قدر که حاضر هستم جانم را و مالم را فدا کنم. بازهم گفت برو. بار چهارم گفتم این خلیفه مثل اینکه امشب قصد جان من را کرده است. دوباره من را احضار کرد که من را چقدر دوست داری. گفتم که اینقدر که حاضرم جانم، مالم را و دینم را فدایت کنم. گفت حالا درست شد. حال برای این که نشان دهی راست می گویی همراه با این مامور برو و هرکاری که گفت انجام بده. شب همراه با مامور از این کوچه به آن کوچه به در خانه ای رسیدیم، مامور در خانه را باز کرد، داخل خانه شدیم، حیاطی بود، سه طرفش اتاق هایی بود که با قفل بسته شده بود. قفل در اتاق اول را باز کرد، بیست نفر علوی، بیست مرد از ذریه امام علی(ع) آنجا بودند، گفت خلیفه دستور داده است اینها را یکی یکی سر ببر و سرشان را به چاه بیانداز. با او شروع کردم، گفتم خب تمام شد. در اتاق دیگری را باز کرد، بیست نفر هم آنجا بودند، بعد در اتاق سوم را باز کرد، بیست نفر دیگر نیز آنجا بودند. آخرین نفری که می خواستم فرمان خلیفه را در مورد او اجرا کنم پیرمردی بود با محاسن سفید و صورت نورانی. به من گفت که ای بدبخت اگر جدم روز قیامت از تو بپرسد که به چه گناهی این فرزندان مرا این چنین کشتی چه جوابی به او خواهی داد؟ گفتم که هیچ جوابی جز این ندارم که بگویم دینم را به خلیفه فروختم و الان دارم بهایش را می دهم. حالا دیگر روزه گرفتن و نگرفتن من دیگر چه فایده ای دارد! بنابراین اولین آفت، آفتِ دین فروشی است، آنجایی که انسان باید میان همسر و خدا، خدا و فرزند، خدا و مقام و مال دنیا انتخاب کند.دومین آفت دورویی در دین خدادومین آفت، دورویی در دین خداست یعنی نفاق در دین خدا که بدترین شکل نفاق است به این معنا که هرجا مصلحت ما باشد دین خدا را رعایت کنیم و هرجا که مصلحت ما اقتضا نمی کند از آن چشم پوشی کنیم. باز این تعبیر دو رویه در دین خدا عین تعبیری است که امیرالمومنین آن را در نهج البلاغه به کار بردند که آخر خطبه می فرمایند «فایاکم والتلون فی دین الله» «بپرهیزید از دورویی دین خدا». دورویی به این معناست که دین خدا را بر اساس مصالح خودمان آنطور که می خواهیم تفسیر کنیم نه بر اساس آنچه که حقیقت پیام خدا و رسول الله است. پس دومین آفت از آفت های دینداری و دین ورزی استفاده ابزاری از دین است یعنی استفاده از دین نه برای رسیدن به آخرت و برای رسیدن به رضوان الهی، بلکه برای رسیدن به موقعیت های دنیایی، یعنی دین را تبدیل به دکان کردن. همانند شعر معروفی که حافظ دارد «حافظا می خور و مستی کن و خوش باش، اما دام تزویر نکن، چون دگران قرآن را». دین ابزار رسیدن انسان به رضوان الهی و رسیدن به بهشت و نعیم خداوندی است، دین وسیله کاسبی دنیوی نیست و هربار که برای دنیا و منافع دنیوی استفاده شود به نوعی پایین آوردن و فرونهادن شأن و مقام دین هست. اما این متاسفانه آفتی است که در طول تاریخ زیاد به چشم خورده و می خورد و در ادبیات ما هم تحت عنوان زهد و ریا از آن یاد می شود.سومین آفت دین، تجزیه و تفکیک دین استسومین آفت، تجزیه و تفکیک دین است یعنی هر قسمت دین که به نفع ماست بپذیریم و هر بخش دین که ممکن است به ضرر ما و منافع ما باشد چشم بر آن فرو ببندیم. درحالی که دین یک کلیت است، یک نظام جامعی است که همه ابعاد حیات فردی و جمعی انسان را مدیریت می کند. برای وجه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و برای همه وجوه فردی و جمعی انسان راهکار دارد.من گاهی این مثال را بکار می برم که بیماری به پزشکی مراجعه کرده و پزشک برایش ۸ قلم دارو تجویز کرده است. عقل و منطق اقتضا می کند که اگر تمام این داروها عیناً همانطوری که پزشک دستور داده است مصرف شود انتظار شفا و بهبودی وجود خواهد داشت. حالا اگر مریض بگوید قلم اول چون شربت تلخ است مصرف نمی کنم، قلم سوم چون آمپول است نمی زنم، خب هیچ آدم عاقلی انتظار ندارد که انتظار بهبود و شفای این بیمار را با این نوع مداخله داشته باشیم. نگاه عده ای به مقوله دینداری همین است که می­ گویند نماز را قبول دارم، خمس را قبول ندارم، روزه را قبول دارم، زکات را قبول ندارم. این نگرش دین را از پتانسیل های تاثیرگذاری در زندگی انسان تهی می کند، چه بسا نتایج برعکسی هم داشته باشد.چهارمین آفت، تحریف در دین استچهارمین آفت، آفت تحریف دین است. این آفت در تعابیر ما به نوعی به بازی کردن با دین خدا در متون دینی اشاره شده است که از دین چیزی را کم کنیم یا چیزی را به آن اضافه کنیم. بدون پشتوانه های مبتنی بر قرآن و روایات، کلام خدا و رسول الله را بر غیر معنای واقعی و اصیل آن حمل کنیم و برداشت های شخصی خود را به خدا و پیامبر نسبت دهیم، این همان چیزی است که تحت عنوان تفسیر به رأی گاهی به آن اشاره می شود و در روایات داریم که هرکس قرآن را به رأی خودش تفسیر کند باید منتظر عذاب الهی باشد، «مَنْ فَسَّرَ القرآن بِرَأیه فَلْیتَبوَّأ مقعَده مِنَ النار».­چه چیزی باعث می شود که مردم به این سمت بروند که دین را به رأی خودشان تفسیر کنند، دورویی در دین داشته باشند و دین فروشی انجام دهند؟شاید پاسخ اینکه چرا مردم به سمت و سوی استفاده ابزاری از دین می روند، دنیاطلبی باشد. به هر حال وقتی اصالت به وجه مادی انسان داده شود این اتفاقات رخ می­دهد. هر انسانی دو وجه مادی و معنوی دارد آنهایی که قایل به اصالت وجه معنوی خود هستند برای آنها دین محوریت پیدا می کند اما آنهایی که قایل به اصالت وجه مادی هستند خیلی نمی توانند قائل به اصالت دین شوند. چون کارکرد اصلی دین آباد کردن دنیای ما نیست، بلکه کارکرد اصلی دین نگاه به آخرت و آبادانی آخرت با اصلاح امر دنیاست “مرغ باغ ملکوتم نیم از عالم خاک”. کارکرد اصلی دین پرورش روح انسان است نه پرورش جسم انسان. روح که بزرگ شد دیگر وجوه انسان هم با آن بزرگ می شود. پس انسان هایی که برای وجه مادی خود اصالت قائل هستند طبیعتاً نمی توانند با روح دین ارتباط برقرار کنند. در عین حال چون انسان فطرتاً خداجو، خداطلب و خداپرست است نمی تواند چشمش را بر دینداری ببندد یعنی بسیاری از مردم تا یک جایی با مردم ارتباط برقرار می کنند که خیلی به دنیای خود آسیب نرسانند. اتفاقاً این وضع نشان از فطری بودن دین دارد، یعنی بهترین دلیل برای فطری بودن دین است که عرض می کنم که حتی انسان هایی که برای وجه مادی خود اصالت قائل هستند نمی توانند یکسره چشم خود را بر دین و دینداری ببندند. امام حسین (ع) تعبیری دارد که می فرماید «الناس عبید الدنیا» «مردم بندگان دنیا هستند» « الدین لعق علی السنتهم »«دین هم لقلقه زبانشان است». تا جایی دین را قبول دارند که به دنیایشان آسیب نرسد اما دینداران واقعی دنیایشان را بر اساس دین مدیریت و تنظیم می کنند نه اینکه دین را بر اساس رنگ و عالم دنیای خود درآورند. این تفاوت اصلی است.رسیدن به هر امر مهمی لوازمی می­ خواهد. از نظر امام علی(ع) لوازم حفظ سلامت دین کدام است؟در ...

ادامه مطلب  

روشنفکری دینی ما کپی برداری است/ نواندیشی دینی یا احیاگری دینی؟  

درخواست حذف این مطلب
خبرگزاری مهر، گروه دین و اندیشه_عباس بنشاسته: محمد محمدرضایی پژوهشگر حوزه فلسفه و کلام و استاد پردیس فارابی دانشگاه تهران است وی که دکترای فلسفه و کلام را در سال ۱۳۷۸ از دانشگاه تربیت مدرس تهران اخذ نموده است به جهت آشنایی با تفکر اسلامی از سال ۱۳۵۹ در حوزه علمیه قم به تحصیل در دوره سطح و خارج فقه و اصول و فلسفه اشتغال دارد. پس از دعوت محمد مجتهد شبستری از مراجع تقلید برای مناظره در پاییز سال گذشته، محمد محمدرضایی به عنوان نماینده آیت الله جعفر سبحانی برای مناظره با شبستری معرفی شد که البته شبستری هیچ گاه حاضر به مناظره با و دیگر اساتید حوزه و دانشگاه نشد. به بهانه انتشار کتاب جدید محمدرضایی با عنوان «نواندیشی دینی و احیاگری دینی» گفتگویی در مورد جریان روشنفکری دینی با این استاد دانشگاه داشتیم که در ادامه می خوانید؛*به نظر می رسد روشنفکری دینی در ایران به تقلید از آنچه در غرب اتفاق افتاد و منجر به پروتستانتیزم شد رخ داده است. در درجه اول روشنفکری را تعریف کنید و بفرمایید پروژه ای که دنبال می کند چیست؟روشنفکری دینی ترجمه religious intellectual است. در واقع یک تفکر و جریانی است که در سراسر دنیا شایع است. دیدگاه های مختلفی در این جریان وجود دارد. جریان اول ،این بوده که روشنفکران دینی در برابر هجمه ای که تجدد به مسایل دین کرده بود، می خواستند پاسخ های مناسبی به آن دهند. هجمه و جریانی که هر چیزی را در مقابل خود ویران می کرد، آنان می خواستند دین را به گونه ای عرضه کنند که بتواند با دنیای مدرن هماهنگ باشد. در واقع هدف اولیه جریان روشنفکری این بود. کم کم جریاناتی درون روشنفکری دینی به وجود آمدند که با هم تفاوت های زیادی دارند، گویی در مقابل هم هستند.اگر ما روشنفکری دینی را به معنای عام در نظر بگیریم می توان از تمام احیاگران دین در طول تاریخ نام برد. سیدجمال الدین اسدآبادی، اقبال، محمد عبده، حضرت امام خمینی، مرحوم مطهری، آقای شریعتی و... تلاش می کردند که در آن دوره ای که هجمه ماتریالیسم و مدرنیسم و افکار و نظریات آنها شایع بود از دین دفاع کنند و دین را در صحنه نگه دارند.روشنفکری دینی تلاش می کند دین را به گونه ای مطرح کند که جامعه از معنا و محتوای دین بهره ببرد. حضرت امام یک روشنفکر دینی و یک احیاگر دینی است. در آن زمان دین به گونه ای عرضه شده بود که با سیاست سازگاری نداشت. حضرت امام می فرمود در محتوا و در بطن دین سیاست نهفته است و معنای واقعی دین را نمایان کردجریان روشنفکران دینی را می توان به یک روشنفکری دینی اصیل و غیراصیل و وابسته تقسیم کرد. روشنفکری دینی تلاش می کند دین را به گونه ای مطرح کند که جامعه از معنا و محتوای دین بهره ببرد. حضرت امام یک روشنفکر دینی و یک احیاگر دینی است. در آن زمان دین به گونه ای عرضه شده بود که با سیاست سازگاری نداشت. حضرت امام می فرمود در محتوا و در بطن دین سیاست نهفته است و معنای واقعی دین را نمایان کرد. یا عده ای دین را به گونه ای عرضه می کردند که با دنیای مدرن از جمله با سینما، مظاهر تمدن و... ناسازگار است. امام می فرمود دین با اینها ناسازگار نیست بلکه با محتوای فساد آنها ناسازگار است. همان چیزی که امام از آن به عنوان اجتهاد زمان و مکان یاد می کرد که عالمان در زمان های مختلف به گونه ای اجتهاد دینی کنند که دین بتواند پاسخگوی نیازهای آن زمان باشد.اما نوع دیگر روشنفکرانی به تاسی از غرب یک نوع جریان وابسته ای بود که با تقلید از غرب تلاش می کرد دین را از حیات جامعه دور نگه دارند و معتقد بود دین به درد جامعه امروز نمی خورد حتی مانع پیشرفت جامعه است انان ارتباط مردم را با منابع وحیانی قطع می کردند و حتی در صورت حجیت منابع وحیانی می گفتند ما فهم درستی از دین نمی توانیم داشته باشیم.به تعبیری ارتباط دین را با خدا قطع می کردند و نیز به یک نوع نسبیت گرایی و دیدگاه پلورالیستی باورداشتند. آنان دین را یک امر شخصی لحاظ می کردند نه یک امر اجتماعی. اینها در واقع یک نوع روشنفکری وابسته یا مقلدی بودند که به جای اینکه دین را به گونه ای مطرح کنند که در صحنه اجتماع حضور داشته باشد و مردم بتوانند از این چشمه حیات بهره ببرند به گونه ای دین را مطرح می کنند که از صحنه زندگی مردم غائب و پنهان شود. این چه نوع روشنفکری دینی است که شما دین را به گونه ای مطرح بکنید که چیزی از دین باقی نماند.پس می توان گفت روشنفکری دینی یک معنای عامی است که بر جریانات مختلف روشنفکری دینی صدق می کند که برخی اصیل و برخی غیراصیل و مقلد یا سکولار هستند.*این روشنفکری دینی مقلد چه ادعایی داشت و پروژه فکر آنها چه بود؟بعد از رنسانس در اروپا دو جریان فکری فلسفی مهم وجود داشت. یکی عقل گرایی یا راسیونالیسم بود و دیگری تجربه گرایی یا آمپریسم. عقل گرایی با دکارت آغار شد و یک نوع اصالت به انسان و به تفکر عقلانی او می داد و از «من» شروع می کرد. من فکر می کنم پس هستم. این نوع تفکر مزایایی داشت اما یک عیب اساسی پیدا کرد. جریان عقل گرایی علاوه بر حس به منبع شناخت عقلانی قائل بود و معتقد بود ما می توانیم از تحلیل یک ایده به یک ایده دیگر برسیم مثل تفکر ریاضی. اما بعدها آسیبی که پیدا کرد این بود که مدافعان ان به دور از تجربه و جهان عینی تحلیل عقلانی می کردند و نتایجی می گرفتند. هر فیلسوفی برای خودش یک نوع مقدماتی را انتخاب می کرد، آن را تحلیل و به نتایجی می رسید.جریان علمی در حال پیشرفت بود و مدافعان عقل گرایی نمی توانستند پیشرفت های علمی را توجیه کنند. نمی توانستد تمدن بشری را که بر اساس علوم تجربی بنا شده بود ، تبیین کنند.جریان تجربه گرایی معتقد بود همه معرفت ما از تجربه آغاز می شود و به تجربه نیز ختم می شود و روش کشف حقایق تنها مشاهده و آزمایش است. شما وقتی چنین اعتقادی داشته باشید ماواری طبیعت و آموزه وحیانی را از حوزه شناحت کنار گذاشته ایدجریان تجربه گرایی معتقد بود همه معرفت ما از تجربه آغاز می شود و به تجربه نیز ختم می شود و روش کشف حقایق تنها مشاهده و آزمایش است. شما وقتی چنین اعتقادی داشته باشید ماواری طبیعت و آموزه وحیانی را از حوزه شناحت کنار گذاشته اید. بخاطر پیشرفت های علمی که وجود داشت مردم دلبسته این نوع تفکر شدند. آنها فکر کردند همه مشکلات زندگی را می توان با این روش حل کرد. اما غافل از اینکه ما را از خیلی از حوزه های معرفتی محروم کرد و دریچه شناخت های مختلف را به سوی انسان بست. این نوع تفکر بر تفکر علمی بعد از رنسانس غالب شد ،یعنی یک نوع اصالت ماده و اصالت تجربه.تجربه گرایی با همه جذابیتی که داشت باعث شد نتواند مبانی علوم تجربی را تبیین کند و در نهایت کار آن به شکاکیت رسید. شکاکیت آن به این خاطر بود که چون دیدگاه خاصی نسبت به علیت داشت معتقد بود اولا علیت در خارج وجود ندارد و ثانیا محدود به عالم تجربه است .پس از آن، فیلسوفی مانند کانت که فیلسوف بسیار بزرگی است ظهور می کند. او دلبسته به علوم تجربی بود و می گوید من باید فلسفه ای را بنا بنهم که بتواند مبانی علوم تجربی را تبیین و توجیه کند. لذا فلسفه کانت آمد تجربه گرایی را با عقل گرایی عجین کرد و یک نوع فلسفه ای به نام فلسفه نقادی، و انقلابی را در فلسفه به نام انقلاب کوپرنیکی به وجود آورد.فلسفه کانت، توجیه مبانی فیزیک و ریاضیات عصر خودش است. او علاقه مند به سه چیز بود. یک علم تجربی، دوم اخلاق و سوم خدا. او گفت من فلسفه ای می خواهم ارائه کنم که برای همه اینها جایگاهی مناسبی در آن وجود داشته باشد. تجربه گرایی خدا را کنار می گذاشت. از طرفی نهضت محصول تجربه گرایی علم گرایی بود. علم گرایی، یک نوع ایدیولوژی بود که معتقد بود با این علوم تجربی و با این روش تجربی تمام مشکلات فکری بشر را می توان حل کرد.شما اگر این روش را به کار بگیرید و برای هر حادثه ای یک علتی سابق بر آن تبیین کنید باعث جبرگرایی و دترمینیسم می شود و اخلاق از بین می رود. لذا در زمان همین علم گرایی گفتند دیگر اخلاق معنایی ندارد و رفتار آدم ها بر اساس ژن و محیط تعریف می شود. افرادی که رفتار بدی دارند اختیاری ندارد. یعنی اصلاً اصالت اخلاق از بین رفت.نهضت روشنگری که با روشنفکری دینی خیلی عجین است در کانت به اوج خودش می رسد. ولتر، روسو و کانت پیشقراولان عصر روشنگری اند و می خواهند با عقل خود همه چیز را تحلیل کنندکانت دلبسته اخلاق بود و معتقد بود ما تجربه های اخلاقی داریم که با این روش علم گرایی منافات دارد. از طرفی هم روش علمی جایی برای خدا و آموزه های وحیانی نمی گذارد و کانت شیفته خدا بود و گفت خدا را هم باید در فلسفه خودم اثبات کنم. البته در حوزه عقل عملی اثبات کرد و گفت ضرورت و کلیت قوانین تجربی از تجربه بر نمی آید بلکه ریشه در عقل دارد. فلسفه کانت احساس کرد که این دو جریان فلسفی که عرض کردم مشکلاتی دارند. اما خود باز یک مشکلات جدیدی را به وجود آورد. او تفسیری از دین ارائه کرد که در آن دین را مساوی اخلاق دانست و در مورد الهیات وحیانی کتابی نوشت با عنوان دین در محدوده عقل و گفت من تنها دین را در حدی قبول می کنم که با عقل من سازگار باشد یعنی یک نوع اصالتی به عقل داد. نهضت روشنگری که با روشنفکری دینی خیلی عجین است در کانت به اوج خودش می رسد. ولتر، روسو و کانت پیشقراولان عصر روشنگری اند و می خواهند با عقل خود همه چیز را تحلیل کنند.البته کانت با ان عظمتی که داشت در نهایت به اینجا رسید که خدا و دین می تواند پشتوانه خوبی برای اخلاق باشد. اما ما احساس می کنیم که بعد از آن یک جریان روشنفکری کاری می کند که هم خدا را از جامعه بشری کنار می زند و هم دین و هم اخلاق دینی را و هم کتاب های آسمانی را به گونه ای تببین کند که منقطع از وحی شود و فهم پلورالیستی خود را به گونه ای ارائه دهد که اصلاً دین چیزی برای گفتن ندارد. در واقع دین را از محتوا تهی کند.البته در جهان غرب بعضی از متفکران از سر دینداری این نظریات را مطرح کردند تا کمکی به دینداری شود غافل از اینکه خودشان مشکلات و معضلاتی را به وجود آوردند. از جمله آنها شلایر ماخر، است.با توجه به دیدگاهی که کانت و هیوم داشتند و می گفتند ما نمی توانیم خدا را با عقل اثبات کنیم، اگر اساس دین متزلزل شود دیگر دینی باقی نمی ماند. شلایر ماخر برای انکه برای این معضل راه حلی ارایه دهد معتقد به تجربه دینی شد و گفت تجربه دینی احساسی است در وجود انسان که اصالت دارد و دین مبتنی بر عقل، نظر، اخلاق نیست بلکه مبتنی بر احساس باطنی است.شلایر ماخر می خواست به دینداری کمک کند اما مرجعیت کتاب مقدس زیر سوال رفت و دیگر آن کتاب آسمانی یک کتاب هدایت نبود و گزارش یک تجربه دینی بود که برای پیامبر رخ داده بود. لذا دین یک امر شخصی شد و هر کسی دین را به گونه ای تفسیر می کرد متفاوت از دیگری. لذا پلورالیسم و دین شخصی از دل آن بیرون آمددر عصری که شلایر ماخر زندگی می کرد حجیت کتاب مقدس زیر سوال رفته و اصالت و مرجعیت خود را از دست داده بود. آنها دیدند نمی توانند دیگر از کتاب مقدس دفاع کنند ...

ادامه مطلب  

روشنفکری دینی ما کپی برداری است/ نواندیشی دینی یا احیاگری دینی؟  

درخواست حذف این مطلب
خبرگزاری مهر، گروه دین و اندیشه_عباس بنشاسته: محمد محمدرضایی پژوهشگر حوزه فلسفه و کلام و استاد پردیس فارابی دانشگاه تهران است وی که دکترای فلسفه و کلام را در سال ۱۳۷۸ از دانشگاه تربیت مدرس تهران اخذ نموده است به جهت آشنایی با تفکر اسلامی از سال ۱۳۵۹ در حوزه علمیه قم به تحصیل در دوره سطح و خارج فقه و اصول و فلسفه اشتغال دارد. پس از دعوت محمد مجتهد شبستری از مراجع تقلید برای مناظره در پاییز سال گذشته، محمد محمدرضایی به عنوان نماینده آیت الله جعفر سبحانی برای مناظره با شبستری معرفی شد که البته شبستری هیچ گاه حاضر به مناظره با و دیگر اساتید حوزه و دانشگاه نشد. به بهانه انتشار کتاب جدید محمدرضایی با عنوان «نواندیشی دینی و احیاگری دینی» گفتگویی در مورد جریان روشنفکری دینی با این استاد دانشگاه داشتیم که در ادامه می خوانید؛*به نظر می رسد روشنفکری دینی در ایران به تقلید از آنچه در غرب اتفاق افتاد و منجر به پروتستانتیزم شد رخ داده است. در درجه اول روشنفکری را تعریف کنید و بفرمایید پروژه ای که دنبال می کند چیست؟روشنفکری دینی ترجمه religious intellectual است. در واقع یک تفکر و جریانی است که در سراسر دنیا شایع است. دیدگاه های مختلفی در این جریان وجود دارد. جریان اول ،این بوده که روشنفکران دینی در برابر هجمه ای که تجدد به مسایل دین کرده بود، می خواستند پاسخ های مناسبی به آن دهند. هجمه و جریانی که هر چیزی را در مقابل خود ویران می کرد، آنان می خواستند دین را به گونه ای عرضه کنند که بتواند با دنیای مدرن هماهنگ باشد. در واقع هدف اولیه جریان روشنفکری این بود. کم کم جریاناتی درون روشنفکری دینی به وجود آمدند که با هم تفاوت های زیادی دارند، گویی در مقابل هم هستند.اگر ما روشنفکری دینی را به معنای عام در نظر بگیریم می توان از تمام احیاگران دین در طول تاریخ نام برد. سیدجمال الدین اسدآبادی، اقبال، محمد عبده، حضرت امام خمینی، مرحوم مطهری، آقای شریعتی و... تلاش می کردند که در آن دوره ای که هجمه ماتریالیسم و مدرنیسم و افکار و نظریات آنها شایع بود از دین دفاع کنند و دین را در صحنه نگه دارند. روشنفکری دینی تلاش می کند دین را به گونه ای مطرح کند که جامعه از معنا و محتوای دین بهره ببرد. حضرت امام یک روشنفکر دینی و یک احیاگر دینی است. در آن زمان دین به گونه ای عرضه شده بود که با سیاست سازگاری نداشت. حضرت امام می فرمود در محتوا و در بطن دین سیاست نهفته است و معنای واقعی دین را نمایان کرد جریان روشنفکران دینی را می توان به یک روشنفکری دینی اصیل و غیراصیل و وابسته تقسیم کرد. روشنفکری دینی تلاش می کند دین را به گونه ای مطرح کند که جامعه از معنا و محتوای دین بهره ببرد. حضرت امام یک روشنفکر دینی و یک احیاگر دینی است. در آن زمان دین به گونه ای عرضه شده بود که با سیاست سازگاری نداشت. حضرت امام می فرمود در محتوا و در بطن دین سیاست نهفته است و معنای واقعی دین را نمایان کرد. یا عده ای دین را به گونه ای عرضه می کردند که با دنیای مدرن از جمله با سینما، مظاهر تمدن و... ناسازگار است. امام می فرمود دین با اینها ناسازگار نیست بلکه با محتوای فساد آنها ناسازگار است. همان چیزی که امام از آن به عنوان اجتهاد زمان و مکان یاد می کرد که عالمان در زمان های مختلف به گونه ای اجتهاد دینی کنند که دین بتواند پاسخگوی نیازهای آن زمان باشد.اما نوع دیگر روشنفکرانی به تاسی از غرب یک نوع جریان وابسته ای بود که با تقلید از غرب تلاش می کرد دین را از حیات جامعه دور نگه دارند و معتقد بود دین به درد جامعه امروز نمی خورد حتی مانع پیشرفت جامعه است انان ارتباط مردم را با منابع وحیانی قطع می کردند و حتی در صورت حجیت منابع وحیانی می گفتند ما فهم درستی از دین نمی توانیم داشته باشیم.به تعبیری ارتباط دین را با خدا قطع می کردند و نیز به یک نوع نسبیت گرایی و دیدگاه پلورالیستی باورداشتند. آنان دین را یک امر شخصی لحاظ می کردند نه یک امر اجتماعی. اینها در واقع یک نوع روشنفکری وابسته یا مقلدی بودند که به جای اینکه دین را به گونه ای مطرح کنند که در صحنه اجتماع حضور داشته باشد و مردم بتوانند از این چشمه حیات بهره ببرند به گونه ای دین را مطرح می کنند که از صحنه زندگی مردم غائب و پنهان شود. این چه نوع روشنفکری دینی است که شما دین را به گونه ای مطرح بکنید که چیزی از دین باقی نماند.پس می توان گفت روشنفکری دینی یک معنای عامی است که بر جریانات مختلف روشنفکری دینی صدق می کند که برخی اصیل و برخی غیراصیل و مقلد یا سکولار هستند.*این روشنفکری دینی مقلد چه ادعایی داشت و پروژه فکر آنها چه بود؟بعد از رنسانس در اروپا دو جریان فکری فلسفی مهم وجود داشت. یکی عقل گرایی یا راسیونالیسم بود و دیگری تجربه گرایی یا آمپریسم. عقل گرایی با دکارت آغار شد و یک نوع اصالت به انسان و به تفکر عقلانی او می داد و از «من» شروع می کرد. من فکر می کنم پس هستم. این نوع تفکر مزایایی داشت اما یک عیب اساسی پیدا کرد. جریان عقل گرایی علاوه بر حس به منبع شناخت عقلانی قائل بود و معتقد بود ما می توانیم از تحلیل یک ایده به یک ایده دیگر برسیم مثل تفکر ریاضی. اما بعدها آسیبی که پیدا کرد این بود که مدافعان ان به دور از تجربه و جهان عینی تحلیل عقلانی می کردند و نتایجی می گرفتند. هر فیلسوفی برای خودش یک نوع مقدماتی را انتخاب می کرد، آن را تحلیل و به نتایجی می رسید.جریان علمی در حال پیشرفت بود و مدافعان عقل گرایی نمی توانستند پیشرفت های علمی را توجیه کنند. نمی توانستد تمدن بشری را که بر اساس علوم تجربی بنا شده بود ، تبیین کنند. جریان تجربه گرایی معتقد بود همه معرفت ما از تجربه آغاز می شود و به تجربه نیز ختم می شود و روش کشف حقایق تنها مشاهده و آزمایش است. شما وقتی چنین اعتقادی داشته باشید ماواری طبیعت و آموزه وحیانی را از حوزه شناحت کنار گذاشته اید جریان تجربه گرایی معتقد بود همه معرفت ما از تجربه آغاز می شود و به تجربه نیز ختم می شود و روش کشف حقایق تنها مشاهده و آزمایش است. شما وقتی چنین اعتقادی داشته باشید ماواری طبیعت و آموزه وحیانی را از حوزه شناحت کنار گذاشته اید. بخاطر پیشرفت های علمی که وجود داشت مردم دلبسته این نوع تفکر شدند. آنها فکر کردند همه مشکلات زندگی را می توان با این روش حل کرد. اما غافل از اینکه ما را از خیلی از حوزه های معرفتی محروم کرد و دریچه شناخت های مختلف را به سوی انسان بست. این نوع تفکر بر تفکر علمی بعد از رنسانس غالب شد ،یعنی یک نوع اصالت ماده و اصالت تجربه.تجربه گرایی با همه جذابیتی که داشت باعث شد نتواند مبانی علوم تجربی را تبیین کند و در نهایت کار آن به شکاکیت رسید. شکاکیت آن به این خاطر بود که چون دیدگاه خاصی نسبت به علیت داشت معتقد بود اولا علیت در خارج وجود ندارد و ثانیا محدود به عالم تجربه است .پس از آن، فیلسوفی مانند کانت که فیلسوف بسیار بزرگی است ظهور می کند. او دلبسته به علوم تجربی بود و می گوید من باید فلسفه ای را بنا بنهم که بتواند مبانی علوم تجربی را تبیین و توجیه کند. لذا فلسفه کانت آمد تجربه گرایی را با عقل گرایی عجین کرد و یک نوع فلسفه ای به نام فلسفه نقادی، و انقلابی را در فلسفه به نام انقلاب کوپرنیکی به وجود آورد.فلسفه کانت، توجیه مبانی فیزیک و ریاضیات عصر خودش است. او علاقه مند به سه چیز بود. یک علم تجربی، دوم اخلاق و سوم خدا. او گفت من فلسفه ای می خواهم ارائه کنم که برای همه اینها جایگاهی مناسبی در آن وجود داشته باشد. تجربه گرایی خدا را کنار می گذاشت. از طرفی نهضت محصول تجربه گرایی علم گرایی بود. علم گرایی، یک نوع ایدیولوژی بود که معتقد بود با این علوم تجربی و با این روش تجربی تمام مشکلات فکری بشر را می توان حل کرد.شما اگر این روش را به کار بگیرید و برای هر حادثه ای یک علتی سابق بر آن تبیین کنید باعث جبرگرایی و دترمینیسم می شود و اخلاق از بین می رود. لذا در زمان همین علم گرایی گفتند دیگر اخلاق معنایی ندارد و رفتار آدم ها بر اساس ژن و محیط تعریف می شود. افرادی که رفتار بدی دارند اختیاری ندارد. یعنی اصلاً اصالت اخلاق از بین رفت. نهضت روشنگری که با روشنفکری دینی خیلی عجین است در کانت به اوج خودش می رسد. ولتر، روسو و کانت پیشقراولان عصر روشنگری اند و می خواهند با عقل خود همه چیز را تحلیل کنند کانت دلبسته اخلاق بود و معتقد بود ما تجربه های اخلاقی داریم که با این روش علم گرایی منافات دارد. از طرفی هم روش علمی جایی برای خدا و آموزه های وحیانی نمی گذارد و کانت شیفته خدا بود و گفت خدا را هم باید در فلسفه خودم اثبات کنم. البته در حوزه عقل عملی اثبات کرد و گفت ضرورت و کلیت قوانین تجربی از تجربه بر نمی آید بلکه ریشه در عقل دارد. فلسفه کانت احساس کرد که این دو جریان فلسفی که عرض کردم مشکلاتی دارند. اما خود باز یک مشکلات جدیدی را به وجود آورد. او تفسیری از دین ارائه کرد که در آن دین را مساوی اخلاق دانست و در مورد الهیات وحیانی کتابی نوشت با عنوان دین در محدوده عقل و گفت من تنها دین را در حدی قبول می کنم که با عقل من سازگار باشد یعنی یک نوع اصالتی به عقل داد. نهضت روشنگری که با روشنفکری دینی خیلی عجین است در کانت به اوج خودش می رسد. ولتر، روسو و کانت پیشقراولان عصر روشنگری اند و می خواهند با عقل خود همه چیز را تحلیل کنند.البته کانت با ان عظمتی که داشت در نهایت به اینجا رسید که خدا و دین می تواند پشتوانه خوبی برای اخلاق باشد. اما ما احساس می کنیم که بعد از آن یک جریان روشنفکری کاری می کند که هم خدا را از جامعه بشری کنار می زند و هم دین و هم اخلاق دینی را و هم کتاب های آسمانی را به گونه ای تببین کند که منقطع از وحی شود و فهم پلورالیستی خود را به گونه ای ارائه دهد که اصلاً دین چیزی برای گفتن ندارد. در واقع دین را از محتوا تهی کند.البته در جهان غرب بعضی از متفکران از سر دینداری این نظریات را مطرح کردند تا کمکی به دینداری شود غافل از اینکه خودشان مشکلات و معضلاتی را به وجود آوردند. از جمله آنها شلایر ماخر، است.با توجه به دیدگاهی که کانت و هیوم داشتند و می گفتند ما نمی توانیم خدا را با عقل اثبات کنیم، اگر اساس دین متزلزل شود دیگر دینی باقی نمی ماند. شلایر ماخر برای انکه برای این معضل راه حلی ارایه دهد معتقد به تجربه دینی شد و گفت تجربه دینی احساسی است در وجود انسان که اصالت دارد و دین مبتنی بر عقل، نظر، اخلاق نیست بلکه مبتنی بر احساس باطنی است. شلایر ماخر می خواست به دینداری کمک کند اما مرجعیت کتاب مقدس زیر سوال رفت و دیگر آن کتاب آسمانی یک کتاب هدایت نبود و گزارش یک تجربه دینی بود که برای پیامبر رخ داده بود. لذا دین یک امر شخصی شد و هر کسی دین را به گونه ای تفسیر می کرد متفاوت از دیگری. لذا پلورالیسم و دین شخصی از دل آن بیرون آمد در عصری که شلایر ماخر زندگی می کرد حجیت کتاب مقدس زیر سوال رفته و اصالت و مرجعیت خود را از دست داده بود. آنها دیدند نمی توانند دیگر از کتاب مقدس دفاع کنند ...

ادامه مطلب  

دینداری و اندیشه دینی منفک از فرهنگ قابل تأمل نیستند  

درخواست حذف این مطلب
گروه دین و زندگی: صاحب نظران بسیاری دین و فرهنگ را تعریف کرده اند، تا آنجا که برخی از وجود پانصد تعریف برای دین و دویست و پنجاه تعریف برای فرهنگ سخن می_گویند.بخشی از تعاریف یاد شده نشان از وجود رویکردهای گوناگون در تعریف دین و فرهنگ دارد. برای نمونه، برخی از تعاریف در رویکرد مصداق گرایانه قرار می گیرد، شماری در رویکرد کارکرد گرایانه، برخی در رویکرد غایت گرایانه_و… .در نسبت سنجی دین و فرهنگ می_توان هر یک از رویکردهای یاد شده در تعریف دین را با همان رویکرد در تعریف فرهنگ مقایسه کرد و از رابط? دین و فرهنگ سخن گفت.برای نمونه، رویکرد مصداق گرایی در تعریف دین را با رویکرد مصداق گرایی در تعریف فرهنگ به بحث و بررسی گذاشت و یا رویکرد کارکرد گرایانه در تعریف دین را با همان رویکرد در تعریف فرهنگ مقایسه کرد.اما این نسبت سنجی بسیار زمان بر خواهد بود و افزون بر این، خروجی مکتوب بحث بسیار حجیم خواهد شد و از حد و انداز? یک مقاله بیرون خواهد رفت.بنابراین شایسته است تنها رویکردهایی در تعریف دین و فرهنگ مقایسه شود که با بحث دین و فرهنگ سازگار افتد و دغدغ? اصلی صاحب نظران فرهنگ و دین باشد.بر این اساس از میان رویکردهای یاد شده، دو رویکرد معروف و پرطرفدار در تعریف دین و فرهنگ با یکدیگر مقایسه می شود.رویکرد نخست، رویکرد مصداق گرایانه است که دین شناسان و صاحب نظران مسائل فرهنگی- جامعه شناسان و مردم شناسان- بیشتر از این رویکرد در تعریف دین و فرهنگ سود می برند و رویکرد دوم، رویکرد کارکرد گرایانه است که جامعه شناسان در تعریف دین و فرهنگ از آن سود می گیرند.یک نظر این است که دین یکی از عناصر فرهنگ است. تصور از دین و دینداری محتوای معرفتی دین و نحوه تأثیرگذاری دین در زندگی، همه دارای وجهی تاریخی و نتیجه تعاملاتی است که دین با سایر مقومات فرهنگ دارد.»فلسفه دین«حاصل نگاه فلسفی به دین است.دین را می توان از جهات مختلف موضوع تأمل فلسفی قرار داد. یکی از این جهات، پرسش فلسفی از نسبت دین با زندگی است. قوام دین و دینداری وابسته به نحوه تأثیر دین بر زندگی است.دین به طور کلی و هر دین به گونه ای خاص دارای آثاری در زندگی است. پرسش از نحوه تأثیر دین در اندیشه و رفتار و مناسبات را می توان در قالب نسبت دین با فرهنگ صورت بندی کرد.در این نگاه ما فرهنگ را مبدأ مناسبی برای تفکر تلقی کرده ایم. در سال های اخیر بسیاری از بحث های متعارف فلسفی با نسبتی که با فرهنگ دارند، مورد مطالعه قرار گرفته اند.اگر فرهنگ را به عنوان مبدأ مناسب برای تأمل درباره عناصر سازنده زندگی بدانیم، دین یکی از مهم ترین عناصر فرهنگ است.در این گونه تفکر در باب دین، دین در بستر تاریخ و در نسبت با سایر مقومات زندگی به اندیشه در می آید. در این گونه تأملات همواره به این اصل توجه می شود که انسان و تفکر و شناخت و سایر مقولات زندگی انسان، تاریخی است.دین، دینداری و اندیشه دینی هیچ کدام منفک از فرهنگ قابل تأمل نیستند، اگر این تفکیک را انجام دادیم، کاری انتزاعی است و بدون نسبت های تاریخی دین و اندیشه دینی اندیشیده ایم.دینداری و نتایج دینداری که اندیشه دینی، تمدن دینی و شرایع دینی و… است، همه در نسبت با فرهنگی که این دین در آن پدید آمده به اندیشه در می آید. در این نوع نگاه به دین، مسئله زندگی و تطوراتی است که در زندگی به وجود می آید. پس وقتی دین را در نسبت با فرهنگ مورد تأمل قرار می دهیم، توجه داریم که دین را به نحوه انضمامی و از جهت نحوه نقش آفرینی در زندگی و نحوه تأثیرگذاری در اندیشه و عمل مؤمنان مورد تأمل قرار دهیم.یکی از مباحث مهم مطرح در فلسفه فرهنگ این است که ما فرهنگ به عنوان کلی که تمام افراد را در بر می گیرد نداریم، بلکه فرهنگ ها داریم به همین جهت »هردل« در تعریف فرهنگ فرهنگ ها را شبیه منادها می داند و هر فرهنگ قاعده خاص خود را دارد و فرهنگ ها از یک قاعده فراگیر تبعیت نمی کنند به همین دلیل ما در بررسی عناصر فرهنگ قاعده عام نداریم.یعنی مسیحیت در بستر فرهنگ اروپایی در مسیر تحولات، تجاربی داشتند و اسلام و بودا و… سرنوشت دیگری داشته اند.از نتایج این بحث این است که هرگونه دین دینداری و هرگونه اندیشه دینداری با توجه به گونه ای از پیشداشت ها، پیشداوری ها و پیش فرض ها قوام پیدا می کند. اساساً فهم و معرفت بدون پیشداشت، پیشداوری و پیش فرض نیست و معرفت در فضای خالی و انتزاعی صورت نمی گیرد و انسان »در جهان« شروع به معرفت می کند و ما نمی توانیم فارغ از سنت ها صاحب اندیشه شویم. اما از آنجایی که انسان دارای عقل و تفکر است، همواره در حال گفت وگو با این سنت است و ما در مقام اندیشه همواره در حال گفت وگو با یک سنت هستیم.اندیشه دینی در هر فرهنگی حاصل گفت وگوی دینداران با آن دینی است که حالا به صورت سنت وجود دارد و اندیشه های دینی فارغ از سنت دینی و وجه تاریخی دین صورت نمی گیرد و خود نگاه تاریخی صور مختلفی دارد. در حال حاضر نگاه تاریخی ...

ادامه مطلب  

دین، دائرة المعارف نیست/ دین باید نگاه فراگیر داشته باشد  

درخواست حذف این مطلب
به گزارش خبرگزاری مهر، علیرضا پیروزمند و خسروباقری در سومین دوره آموزشی گفتمان نخبگان علوم انسانی که در دهکده تحقیقاتی وسف برگزار شد، درباره قلمرو علوم انسانی اسلامی سخن گفتند و به مناظره در عرصه امکان تحقق علوم انسانی اسلامی پرداختند.در ابتدای این گفتگوی علمی، دکتر خسروباقری از چگونگی ترسیم علم دینی سخن گفت و با بیان اینکه اگر بخواهیم درباره علم دینی سخن بگوییم باید هر دو عنصر دین و علم را دخیل بدانیم و تصور خود را را از علم و دین بیان و نسبت بین آن دو را مشخص کنیم، منظور خود را از علم دینی، علوم انسانی تجربی عنوان کرد.وی منظور خود از علوم انسانی تجربی را جامعه شناسی، روان شناسی و علوم تربیتی عنوان کرد و با بیان اینکه علوم انسانی را به معنای عام مانند فلسفه و فقه در نظر نمی گیرد، گفت: بیشترین چالش مطرح شده در این دو حوزه است، بر این اساس مطالعه و مشاهده جهان خارج، یک کار نقلی مانند تفسیر قرآن و تشخیص احکام نیست.این استاد دانشگاه دو تصور جامعیت دین و ... را ملاک سخنان خود در بحث علوم انسانی تجربی قرار داد و اظهار داشت: این دیدگاه که دین جامع و حاوی همه علوم باشد طرفداران بسیاری دارد به ویژه درباره اسلام که به عنوان دین خاتم معرفی شده است.تعریف دائرة المعارفی از دین را قبول ندارموی با بیان اینکه یک تصور، دین را تضمین کننده تأمین سعادت بشر می داند و معتقد است که دین در این زمینه نمی تواند ساکت باشد، افزود: تعریف جامع یا دائرة المعارفی از دین را قبول ندارم و این به معنای نقص در دین نیست برای اینکه معلوم نیست که بتوان اثبات کرد که دین عهده دار چنین کار عظیم و گسترده ای است.خسروباقری با اشاره به حکمت خداوند در آفرینش و تدبیر جهان، یادآور شد: خداوند به انسان ها عقل داده که با آن کارهای بسیار زیادی انجام می دهند و دین را در اختیار آنان قرار داده که مدعی فلسفه و علوم مختلف نیست، مگر اینکه دانش هایی وجود داشته باشند که با آنها جهت گیری بشر به سمت خدا به صورت بنیادی انجام شود.وی با بیان اینکه سعادت و خوشبختی انسان با بسیاری از مسائل مرتبط نیست، اظهار داشت: پیامبر اسلام یا پیامبران پیشین در زمان خود از علومی که امروز مطرح است برخوردار نبودند و پیروان اصیل آنها هم بهره ای از این علوم نداشتند و این بی اطلاعی ضرری به آن سعادت یابی آنها نمی زد.این استاد دانشگاه تصریح کرد: شاه راه سعادت یک مختصات اساسی دارد که دین باید آنها را تأمین کند و در این ارتباط اگر بخواهد به جزئیات بپردازد نیز می پردازد به طوری که حتی جزئیات عبادت پروردگار را نیز مطرح می کند.وی گفت: دین به مهم ترین دانش هایی که امروزه بشر به آنها توجه کرده نمی پردازد و اگر شما قرآن را زیر و رو کنید خواهید دید که درباره ریاضیات به ما چیزی نمی دهد، بنابراین تصور دائرة المعارفی از دین اسلام نه به لحاظ عقلی و نه به لحاظ نقلی قابل دفاع نیست.اگر دین را جامع بدانیم، بر علم حد می زندخسروباقری جامع و کامل بودن دین را یک تعریف غلط جای گرفته در اذهان خواند که به لحاظ عقلی و نقلی قابل دفاع نیست و البته تأکید کرد که این تصور هیچ آفتی به دین نمی زند و دین باید کارکرد خود را به خوبی انجام دهد و به خوبی هم انجام داده است.وی با اشاره به اینکه همه ادیان در طول تاریخ موفق بوده اند و پیروان خود را پیدا کرده اند، گفت: اگر دین اینطور گزیده گوی باشد، نه ساکت مطلق و نه ناطق مطلق است؛ نه چنین است که چیزی نگوید و نه اینکه از هر دری سخن بگوید.این استاد دانشگاه افزود: اگر با این تصوری که از دین داریم از یک علم دینی صحبت کنیم، علم دینی دو جنبه دارد هم باید علم باشد و هم دینی و این دو جنبه بر هم حد می زنند و اگر قرار شد که این علم باشد، باید علم باشد و با قواعد بازی علم بازی کند.وی مشاهده و اندازه گیری را در علم تجربی ضروری دانست و با بیان اینکه جهان واقعیت برای ما ناشناخته است و با تفکر محض نمی توان به این مسئله پی برد، گفت: شناخت دنیا با منطق کار تجربی امکان پذیر است، اگرچه باور انسان ها می تواند در شناخت دنیا نقش داشته باشد اما نمی تواند جلوی کار علمی را بگیرد.دین تنها می تواند برای علم فرضیه پردازی کندخسروباقری با بیان اینکه دین باید نقش خود را بازی کند اما نقش دین در علم تجربی ارائه یافته ها نیست، ابراز کرد: این سهم را دین اعمال نمی کند که درباره زیر و بم آیات و روایات مداقه کنیم تا بخواهیم پاسخ تمام علوم را به دست بیاوریم.وی افزود: نقشی که دین در علم بازی می کند آن است که زمینه فرضیه پردازی را در اختیار دانشمند قرار می دهد که از طریق نگاه های کلان ایجاد می شود یعنی یک نگاه های شبه فلسفی که مثلا ماهیت انسان چیست و انسان چگونه موجودی است.این پژوهشگر فلسفی خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم تصور بنیادی انسان در اسلام را روشن کنیم آن زمان هر کسی در علوم انسانی بخواهد به کار تجربی بپردازد آن پشتوانه علمی را خواهد داشت و با تصوری از چیستی انسان در عرصه مورد نظر مطالعه می کند.خسروباقری با طرح این سؤال که آیا دین در یک مصاف تجربی می تواند در لبه ابطال و اثبات قرار گیرد، گفت: پیش فرض های علم، تجربی نیستند زیرا از جنس فرضیه نیستند و پیش فرض هایی که از جنس فلسفی و متافیزیکی است در معرض تیغ تجربه قرار نمی گیرند.وی با بیان اینکه پیش فرض های فلسفی را نمی توان با روش های تجربی رد یا قبول کرد، تصریح کرد: اگر فرضیه های ما تأیید نشوند به دین آسیبی نخواهند زد، چراکه دین نیامده ما را در حوزه های علم رهبری کند و این می تواند فایده جنبی و جانبی از دین باشد.قلمرو علوم انسانی اسلامیدر ادامه این مناظره علمی حجت الاسلا ...

ادامه مطلب  

دین، دائره المعارف نیست/ دین باید نگاه فراگیر داشته باشد  

درخواست حذف این مطلب
به گزارش خبرگزاری مهر، علیرضا پیروزمند و خسروباقری در سومین دوره آموزشی گفتمان نخبگان علوم انسانی که در دهکده تحقیقاتی وسف برگزار شد، درباره قلمرو علوم انسانی اسلامی سخن گفتند و به مناظره در عرصه امکان تحقق علوم انسانی اسلامی پرداختند.در ابتدای این گفتگوی علمی، دکتر خسروباقری از چگونگی ترسیم علم دینی سخن گفت و با بیان اینکه اگر بخواهیم درباره علم دینی سخن بگوییم باید هر دو عنصر دین و علم را دخیل بدانیم و تصور خود را را از علم و دین بیان و نسبت بین آن دو را مشخص کنیم، منظور خود را از علم دینی، علوم انسانی تجربی عنوان کرد.وی منظور خود از علوم انسانی تجربی را جامعه شناسی، روان شناسی و علوم تربیتی عنوان کرد و با بیان اینکه علوم انسانی را به معنای عام مانند فلسفه و فقه در نظر نمی گیرد، گفت: بیشترین چالش مطرح شده در این دو حوزه است، بر این اساس مطالعه و مشاهده جهان خارج، یک کار نقلی مانند تفسیر قرآن و تشخیص احکام نیست.این استاد دانشگاه دو تصور جامعیت دین و ... را ملاک سخنان خود در بحث علوم انسانی تجربی قرار داد و اظهار داشت: این دیدگاه که دین جامع و حاوی همه علوم باشد طرفداران بسیاری دارد به ویژه درباره اسلام که به عنوان دین خاتم معرفی شده است.تعریف دائرة المعارفی از دین را قبول ندارموی با بیان اینکه یک تصور، دین را تضمین کننده تأمین سعادت بشر می داند و معتقد است که دین در این زمینه نمی تواند ساکت باشد، افزود: تعریف جامع یا دائرة المعارفی از دین را قبول ندارم و این به معنای نقص در دین نیست برای اینکه معلوم نیست که بتوان اثبات کرد که دین عهده دار چنین کار عظیم و گسترده ای است.خسروباقری با اشاره به حکمت خداوند در آفرینش و تدبیر جهان، یادآور شد: خداوند به انسان ها عقل داده که با آن کارهای بسیار زیادی انجام می دهند و دین را در اختیار آنان قرار داده که مدعی فلسفه و علوم مختلف نیست، مگر اینکه دانش هایی وجود داشته باشند که با آنها جهت گیری بشر به سمت خدا به صورت بنیادی انجام شود.وی با بیان اینکه سعادت و خوشبختی انسان با بسیاری از مسائل مرتبط نیست، اظهار داشت: پیامبر اسلام یا پیامبران پیشین در زمان خود از علومی که امروز مطرح است برخوردار نبودند و پیروان اصیل آنها هم بهره ای از این علوم نداشتند و این بی اطلاعی ضرری به آن سعادت یابی آنها نمی زد.این استاد دانشگاه تصریح کرد: شاه راه سعادت یک مختصات اساسی دارد که دین باید آنها را تأمین کند و در این ارتباط اگر بخواهد به جزئیات بپردازد نیز می پردازد به طوری که حتی جزئیات عبادت پروردگار را نیز مطرح می کند.وی گفت: دین به مهم ترین دانش هایی که امروزه بشر به آنها توجه کرده نمی پردازد و اگر شما قرآن را زیر و رو کنید خواهید دید که درباره ریاضیات به ما چیزی نمی دهد، بنابراین تصور دائرة المعارفی از دین اسلام نه به لحاظ عقلی و نه به لحاظ نقلی قابل دفاع نیست.اگر دین را جامع بدانیم، بر علم حد می زندخسروباقری جامع و کامل بودن دین را یک تعریف غلط جای گرفته در اذهان خواند که به لحاظ عقلی و نقلی قابل دفاع نیست و البته تأکید کرد که این تصور هیچ آفتی به دین نمی زند و دین باید کارکرد خود را به خوبی انجام دهد و به خوبی هم انجام داده است.وی با اشاره به اینکه همه ادیان در طول تاریخ موفق بوده اند و پیروان خود را پیدا کرده اند، گفت: اگر دین اینطور گزیده گوی باشد، نه ساکت مطلق و نه ناطق مطلق است؛ نه چنین است که چیزی نگوید و نه اینکه از هر دری سخن بگوید.این استاد دانشگاه افزود: اگر با این تصوری که از دین داریم از یک علم دینی صحبت کنیم، علم دینی دو جنبه دارد هم باید علم باشد و هم دینی و این دو جنبه بر هم حد می زنند و اگر قرار شد که این علم باشد، باید علم باشد و با قواعد بازی علم بازی کند.وی مشاهده و اندازه گیری را در علم تجربی ضروری دانست و با بیان اینکه جهان واقعیت برای ما ناشناخته است و با تفکر محض نمی توان به این مسئله پی برد، گفت: شناخت دنیا با منطق کار تجربی امکان پذیر است، اگرچه باور انسان ها می تواند در شناخت دنیا نقش داشته باشد اما نمی تواند جلوی کار علمی را بگیرد.دین تنها می تواند برای علم فرضیه پردازی کندخسروباقری با بیان اینکه دین باید نقش خود را بازی کند اما نقش دین در علم تجربی ارائه یافته ها نیست، ابراز کرد: این سهم را دین اعمال نمی کند که درباره زیر و بم آیات و روایات مداقه کنیم تا بخواهیم پاسخ تمام علوم را به دست بیاوریم.وی افزود: نقشی که دین در علم بازی می کند آن است که زمینه فرضیه پردازی را در اختیار دانشمند قرار می دهد که از طریق نگاه های کلان ایجاد می شود یعنی یک نگاه های شبه فلسفی که مثلا ماهیت انسان چیست و انسان چگونه موجودی است.این پژوهشگر فلسفی خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم تصور بنیادی انسان در اسلام را روشن کنیم آن زمان هر کسی در علوم انسانی بخواهد به کار تجربی بپردازد آن پشتوانه علمی را خواهد داشت و با تصوری از چیستی انسان در عرصه مورد نظر مطالعه می کند.خسروباقری با طرح این سؤال که آیا دین در یک مصاف تجربی می تواند در لبه ابطال و اثبات قرار گیرد، گفت: پیش فرض های علم، تجربی نیستند زیرا از جنس فرضیه نیستند و پیش فرض هایی که از جنس فلسفی و متافیزیکی است در معرض تیغ تجربه قرار نمی گیرند.وی با بیان اینکه پیش فرض های فلسفی را نمی توان با روش های تجربی رد یا قبول کرد، تصریح کرد: اگر فرضیه های ما تأیید نشوند به دین آسیبی نخواهند زد، چراکه دین نیامده ما را در حوزه های علم رهبری کند و این می تواند فایده جنبی و جانبی از دین باشد.قلمرو علوم انسانی اسلامیدر ادامه این مناظره علمی حجت الاسلا ...

ادامه مطلب  

ضرورت نظام مند شدن رویکرد حداکثری به دین/ رویکرد حداقلی به دین سبب عرفی شدن جامعه می شود  

درخواست حذف این مطلب
به گزارش خبرگزاری شبستان از قم به نقل از روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی، هرچند اندیشه اجتماعی یکی از مؤلفه های اصلی فرهنگ اسلامی از آغاز بوده است و غالب گروه ها و گرایش های دینی در اسلام به این عرصه توجه داشته اند اما سخن از نسبت دین با جامعه و پرسش از دامنه حضور اسلام در قلمرو حیات اجتماعی چندان دیرینه نیست. در شکل گیری این مسئله و رشد فزاینده آن در گفتمان دین پژوهی معاصر، عوامل و اسباب چندی دخیل بوده است.مواجهه متفکران مسلمان با پدیده های مدرن در طول دو سده گذشته و حضور پررنگ فرهنگ اجتماعی و مکاتب سیاسی غرب در محیط اسلامی از یک سو و انحطاط و آشفتگی در جوامع اسلامی از سوی دیگر، عالمان و اندیشمندان مسلمان را به تدریج به تأملات نظری در این حوزه کشاند و تفکر اجتماعی اسلام را به عنوان یکی از پرسش های جدی در حوزه معرفت دینی مطرح ساخت.یکی از مهم ترین پیامدهای انقلاب اسلامی که هنوز هم چنان که باید مورد شناسایی و تحلیل قرار نگرفته، نقش آن در پیدایی یا پویایی جریان های فکری و شفاف سازی گفتمان های اجتماعی در حوزه اندیشه اسلامی است. انقلاب اسلامی از یک سو تفکر اجتماعی در ایران را تحت تأثیر خود قرار داد و از سوی دیگر به شفاف سازی و مرزبندی جریان های فکری کمک کرد و دیدگاه های مبهم و گاه آشفته متفکران را به تدریج به مواضع روشن و متمایز تبدیل ساخت.حجت الاسلام احمد رهدار در کلاس آموزشی «جریان شناسی فکری اجتماعی و رویکرد تمدنی به دین» که صبح سه شنبه 18 مردادماه در سومین دوره طرح ملی گفتمان نخبگان علوم انسانی برگزار شد، به ارائه یک چهارچوب نظری برای تحلیل رویکردهای فعال در اندیشه اجتماعی دینی ایران پرداخت.*برخی روشنفکران از فقدان منابع معتبر رنج می برندوی در تبیین رویکرد حداقلی به دین با بیان اینکه لیبرال ها به کوچک تر شدن دایره دین اعتقاد دارند و معتقدند که هم دولت و هم دین باید دایره حداقلی داشته باشند، گفت: بعضی از روشنفکران دینی در کشور ما هم با یک استدلال درون دینی تری از رویکرد حداقلی دین دفاع می کنند.استاد حوزه و دانشگاه افزود: این روشنفکران می گویند در مطالعه آیات، روایات و سیره معصومین(ع) به این نتیجه می رسیم که اولیای دین ولایت سیاسی بر جامعه ندارند و غایت دین هم حکومت نیست.وی اظهار داشت: اگر دین حکومت نکند کار ویژه دین تبدیل به احکام فردی می شود به طوری که هرکسی یک رابطه فردی با دین پیدا می کند و در قلمرو همان رابطه فردی سعی می کند یک اخلاق فردی دینی برای خود درست کند.حجت الاسلام رهدار با بیان اینکه در این طرز فکر، مدیریت اجتماع و حوزه سیاست با دین نیست بلکه با عقول بشریت و چیزهای دیگری است، گفت: روشنفکرانی که در دنیای غرب و عالم ایرانی ما به رویکرد حداقلی دین گرایش دارند، از فقدان منابع معتبر رنج می برند و روش مواجهه معتبر با دین را نمی دانند.*رویکرد حداقلی به دین سبب عرفی شدن جامعه می شودوی اغراض و امیال بشری را از زمینه های دیگر رویکرد حداقلی به دین عنوان و ابراز کرد: ممکن است تشخیص دهید که دین خوب است و آموزه های زیادی دارد و با این آموزه ها می توان جامعه را مدیریت کرد اما در هر حال حب جاه، هوس و اغراض مختلف، مانع از این شود که در مقام عمل به دین اجازه حضور دهید.رئیس مؤسسه مطالعات و تحقیقات اسلامی فتوح اندیشه روش دیگر رویکرد حداقلی به دین را سخت بودن مسیر دین خواند و افزود: مسیر دین از آنجا که به شما گنج تحویل می دهد توأم با رنج است و یک عالمه شرط و شروط دارد اما مسیر مقابل دین اینگونه نیست و مانند از کوه پایین آمدن است.وی تحقق اهداف حداقلی دین در جامعه را از پیامدهای حداقلی کردن دین برشمرد و گفت: رویکرد حداقلی به دین سبب عرفی شدن جامعه می شود و وقتی جامعه عرفی شود یعنی مرجعیت اجتماعی دین از آن گرفته شده است.*دین درست معرفی نشود عرف جای آن را می گیردحجت الاسلام رهدار تصریح کرد: وقتی می گوییم عرف جای دین را می گیرد یعنی اگر نتوانیم دین را به خوبی معرفی کنیم، عرف، جامعه شما را مدیریت می کند و یک زمان فرا ...

ادامه مطلب  

قلمرو و امکان تحقق علوم انسانی اسلامی بررسی شد  

درخواست حذف این مطلب
گروه معارف: «قلمرو و امکان تحقق علوم انسانی اسلامی» عنوان مناظره و گفتگوی علمی سومین دوره آموزشی گفتمان نخبگان علوم انسانی بود که در دهکده وسف برگزار شد.به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از قم،به نقل از روابط عمومی دفتر تبلیغات اسلامی، حجت الاسلام والمسلمین پیروزمند و خسرو باقری در سومین دوره آموزشی گفتمان نخبگان علوم انسانی که در دهکده تحقیقاتی وسف برگزار شد، درباره قلمرو علوم انسانی اسلامی به مناظره در عرصه امکان تحقق علوم انسانی اسلامی پرداختند. در ابتدای این گفتگوی علمی، خسرو باقری از چگونگی ترسیم علم دینی سخن گفت و با بیان اینکه اگر بخواهیم درباره علم دینی سخن بگوییم باید هر دو عنصر دین و علم را دخیل بدانیم و تصور خود را را از علم و دین بیان و نسبت بین آن دو را مشخص کنیم، منظور خود را از علم دینی، علوم انسانی تجربی عنوان کرد. وی منظور خود از علوم انسانی تجربی را جامعه شناسی، روان شناسی و علوم تربیتی عنوان کرد و با بیان اینکه علوم انسانی را به معنای عام مانند فلسفه و فقه در نظر نمی گیرد، گفت: بیشترین چالش مطرح شده در این دو حوزه است، بر این اساس مطالعه و مشاهده جهان خارج، یک کار نقلی مانند تفسیر قرآن و تشخیص احکام نیست. این استاد دانشگاه دو تصور جامعیت دین و ... را ملاک سخنان خود در بحث علوم انسانی تجربی قرار داد و اظهار داشت: این دیدگاه که دین جامع و حاوی همه علوم باشد طرفداران بسیاری دارد به ویژه درباره اسلام که به عنوان دین خاتم معرفی شده است.وی با بیان اینکه یک تصور، دین را تضمین کننده تأمین سعادت بشر می داند و معتقد است که دین در این زمینه نمی تواند ساکت باشد، افزود: تعریف جامع یا دائرة المعارفی از دین را قبول ندارم و این به معنای نقص در دین نیست برای اینکه معلوم نیست که بتوان اثبات کرد که دین عهده دار چنین کار عظیم و گسترده ای است. خسروباقری با اشاره به حکمت خداوند در آفرینش و تدبیر جهان، یادآور شد: خداوند به انسان ها عقل داده که با آن کارهای بسیار زیادی انجام می دهند و دین را در اختیار آنان قرار داده که مدعی فلسفه و علوم مختلف نیست، مگر اینکه دانش هایی وجود داشته باشند که با آنها جهت گیری بشر به سمت خدا به صورت بنیادی انجام شود. وی با بیان اینکه سعادت و خوشبختی انسان با بسیاری از مسائل مرتبط نیست، اظهار داشت: پیامبر اسلام یا پیامبران پیشین در زمان خود از علومی که امروز مطرح است برخوردار نبودند و پیروان اصیل آنها هم بهره ای از این علوم نداشتند و این بی اطلاعی ضرری به آن سعادت یابی آنها نمی زد. این استاد دانشگاه تصریح کرد: شاه راه سعادت یک مختصات اساسی دارد که دین باید آنها را تأمین کند و در این ارتباط اگر بخواهد به جزئیات بپردازد نیز می پردازد به طوری که حتی جزئیات عبادت پروردگار را نیز مطرح می کند. وی گفت: دین به مهم ترین دانش هایی که امروزه بشر به آنها توجه کرده نمی پردازد و اگر شما قرآن را زیر و رو کنید خواهید دید که درباره ریاضیات به ما چیزی نمی دهد، بنابراین تصور دائرة المعارفی از دین اسلام نه به لحاظ عقلی و نه به لحاظ نقلی قابل دفاع نیست.خسروباقری جامع و کامل بودن دین را یک تعریف غلط جای گرفته در اذهان خواند که به لحاظ عقلی و نقلی قابل دفاع نیست و البته تأکید کرد که این تصور هیچ آفتی به دین نمی زند و دین باید کارکرد خود را به خوبی انجام دهد و به خوبی هم انجام داده است. وی با اشاره به اینکه همه ادیان در طول تاریخ موفق بوده اند و پیروان خود را پیدا کرده اند، گفت: اگر دین اینطور گزیده گوی باشد، نه ساکت مطلق و نه ناطق مطلق است؛ نه چنین است که چیزی نگوید و نه اینکه از هر دری سخن بگوید. این استاد دانشگاه افزود: اگر با این تصوری که از دین داریم از یک علم دینی صحبت کنیم، علم دینی دو جنبه دارد هم باید علم باشد و هم دینی و این دو جنبه بر هم حد می زنند و اگر قرار شد که این علم باشد، باید علم باشد و با قواعد بازی علم بازی کند. وی مشاهده و اندازه گیری را در علم تجربی ضروری دانست و با بیان اینکه جهان واقعیت برای ما ناشناخته است و با تفکر محض نمی توان به این مسئله پی برد، گفت: شناخت دنیا با منطق کار تجربی امکان پذیر است، اگرچه باور انسان ها می تواند در شناخت دنیا نقش داشته باشد اما نمی تواند جلوی کار علمی را بگیرد. دین تنها می تواند برای علم فرضیه پردازی کندخسرو باقری با بیان اینکه دین باید نقش خود را بازی کند اما نقش دین در علم تجربی ارائه یافته ها نیست، ابراز کرد: این سهم را دین اعمال نمی کند که درباره زیر و بم آیات و روایات مداقه کنیم تا بخواهیم پاسخ تمام علوم را به دست بیاوریم. وی افزود: نقشی که دین در علم بازی می کند آن است که زمینه فرضیه پردازی را در اختیار دانشمند قرار می دهد که از طریق نگاه های کلان ایجاد می شود یعنی یک نگاه های شبه فلسفی که مثلا ماهیت انسان چیست و انسان چگونه موجودی است. این پژوهشگر فلسفی خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم تصور بنیادی انسان در اسلام را روشن کنیم آن زمان هر کسی در علوم انسانی بخواهد به کار تجربی بپردازد آن پشتوانه علمی را خواهد داشت و با تصوری از چیستی انسان در عرصه مورد نظر مطالعه می کند.خسروباقری با طرح این سؤال که آیا دین در یک مصاف تجربی می تواند در لبه ابطال و اثبات قرار گیرد، گفت: پیش فرض های علم، تجربی نیستند زیرا از جنس فرضیه نیستند و پیش فرض هایی که از جنس فلسفی و متافیزیکی است در معرض تیغ تجربه قرار نمی گیرند. وی با بیان اینکه پیش فرض های فلسفی را نمی توان با روش های تجربی رد یا قبول کرد، تصریح کرد: اگر فرضیه های ما تأیید نشوند به دین آسیبی نخواهند زد، چراکه دین نیامده ما را در حوزه های علم رهبری کند و این می تواند فایده جنبی و جانبی از دین ب ...

ادامه مطلب  

رویکرد حداقلی به دین سبب عرفی شدن جامعه می شود  

درخواست حذف این مطلب
به گزارش خبرنگار مهر، هرچند اندیشه اجتماعی یکی از مؤلفه های اصلی فرهنگ اسلامی از آغاز بوده است و غالب گروه ها و گرایش های دینی در اسلام به این عرصه توجه داشته اند اما سخن از نسبت دین با جامعه و پرسش از دامنه حضور اسلام در قلمرو حیات اجتماعی چندان دیرینه نیست. در شکل گیری این مسئله و رشد فزاینده آن در گفتمان دین پژوهی معاصر، عوامل و اسباب چندی دخیل بوده است.مواجهه متفکران مسلمان با پدیده های مدرن در طول دو سده گذشته و حضور پررنگ فرهنگ اجتماعی و مکاتب سیاسی غرب در محیط اسلامی از یک سو و انحطاط و آشفتگی در جوامع اسلامی از سوی دیگر، عالمان و اندیشمندان مسلمان را به تدریج به تأملات نظری در این حوزه کشاند و تفکر اجتماعی اسلام را به عنوان یکی از پرسش های جدی در حوزه معرفت دینی مطرح ساخت.یکی از مهم ترین پیامدهای انقلاب اسلامی که هنوز هم چنان که باید مورد شناسایی و تحلیل قرار نگرفته، نقش آن در پیدایی یا پویایی جریان های فکری و شفاف سازی گفتمان های اجتماعی در حوزه اندیشه اسلامی است. انقلاب اسلامی از یک سو تفکر اجتماعی در ایران را تحت تأثیر خود قرار داد و از سوی دیگر به شفاف سازی و مرزبندی جریان های فکری کمک کرد و دیدگاه های مبهم و گاه آشفته متفکران را به تدریج به مواضع روشن و متمایز تبدیل ساخت.حجت الاسلام احمد رهدار در کلاس آموزشی «جریان شناسی فکری اجتماعی و رویکرد تمدنی به دین» که در سومین دوره طرح ملی گفتمان نخبگان علوم انسانی برگزار شد، به ارائه یک چهارچوب نظری برای تحلیل رویکردهای فعال در اندیشه اجتماعی دینی ایران پرداخت.*برخی روشنفکران از فقدان منابع معتبر رنج می برندوی در تبیین رویکرد حداقلی به دین با بیان اینکه لیبرال ها به کوچک تر شدن دایره دین اعتقاد دارند و معتقدند که هم دولت و هم دین باید دایره حداقلی داشته باشند، گفت: بعضی از روشنفکران دینی در کشور ما هم با یک استدلال درون دینی تری از رویکرد حداقلی دین دفاع می کنند.استاد حوزه و دانشگاه افزود: این روشنفکران می گویند در مطالعه آیات، روایات و سیره معصومین(ع) به این نتیجه می رسیم که اولیای دین ولایت سیاسی بر جامعه ندارند و غایت دین هم حکومت نیست.اگر دین حکومت نکند کار ویژه دین تبدیل به احکام فردی می شود به طوری که هرکسی یک رابطه فردی با دین پیدا می کند و در قلمرو همان رابطه فردی سعی می کند یک اخلاق فردی دینی برای خود درست کند.حجت الاسلام رهدار با بیان اینکه در این طرز فکر، مدیریت اجتماع و حوزه سیاست با دین نیست بلکه با عقول بشریت و چیزهای دیگری است، گفت: روشنفکرانی که در دنیای غرب و عالم ایرانی ما به رویکرد حداقلی دین گرایش دارند، از فقدان منابع معتبر رنج می برند و روش مواجهه معتبر با دین را نمی دانند.وی اغراض و امیال بشری را از زمینه های دیگر رویکرد حداقلی به دین عنوان و ابراز کرد: ممکن است تشخیص دهید که دین خوب است و آموزه های زیادی دارد و با این آموزه ها می توان جامعه را مدیریت کرد اما در هر حال حب جاه، هوس و اغراض مختلف، مانع از این شود که در مقام عمل به دین اجازه حضور دهید.رئیس مؤسسه مطالعات و تحقیقات اسلامی فتوح اندیشه روش دیگر رویکرد حداقلی به دین را سخت بودن مسیر دین خواند و افزود: مسیر دین از آنجا که به شما گنج تحویل می دهد توأم با رنج است و یک عالمه شرط و شروط دارد اما مسیر مقابل دین اینگونه نیست و مانند از کوه پایین آمدن است.وی تحقق اهداف حداقلی دین در جامعه را از پیامدهای حداقلی کردن دین برشمرد و گفت: رویکرد حداقلی به دین سبب عرفی شدن جامعه می شود و وقتی جامعه عرفی شود یعنی مرجعیت اجتماعی دین از آن گرفته شده است.*دین درست معرفی نشود عرف جای آن را می گیردحجت الاسلام رهدار تصریح کرد: وقتی می گوییم عرف جای دین را می گیرد یعنی اگر نتوانیم دین را به خوبی معرفی کنیم، عرف، جامعه شما را مدیریت می کند و یک زمان فراتر از آن این است که عرف به نام دین جای آن را می گیرد و ب ...

ادامه مطلب  

ضرورت نظام مند شدن رویکرد حداکثری به دین  

درخواست حذف این مطلب
گروه اجتماعی: رئیس مؤسسه مطالعات و تحقیقات اسلامی فتوح اندیشه با تأکید بر ضرورت نظام مند کردن رویکرد حداکثری به دین، گفت: باید بتوانیم دین حداکثری را نظام مند کنیم تا هر اتفاقی در جامعه می افتد درباره آن نظر دهد.به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از قم، حجت الاسلام احمد رهدار 18 مرداد در کلاس آموزشی «جریان شناسی فکری اجتماعی و رویکرد تمدنی به دین» که صبح سه شنبه 18 مردادماه در سومین دوره طرح ملی گفتمان نخبگان علوم انسانی برگزار شد، به ارائه یک چهارچوب نظری برای تحلیل رویکردهای فعال در اندیشه اجتماعی دینی ایران پرداخت.وی در تبیین رویکرد حداقلی به دین با بیان اینکه لیبرال ها به کوچک تر شدن دایره دین اعتقاد دارند و معتقدند که هم دولت و هم دین باید دایره حداقلی داشته باشند، گفت: بعضی از روشنفکران دینی در کشور ما هم با یک استدلال درون دینی تری از رویکرد حداقلی دین دفاع می کنند.استاد حوزه و دانشگاه افزود: این روشنفکران می گویند در مطالعه آیات، روایات و سیره معصومین(ع) به این نتیجه می رسیم که اولیای دین ولایت سیاسی بر جامعه ندارند و غایت دین هم حکومت نیست.وی اظهار داشت: اگر دین حکومت نکند کار ویژه دین تبدیل به احکام فردی می شود به طوری که هرکسی یک رابطه فردی با دین پیدا می کند و در قلمرو همان رابطه فردی سعی می کند یک اخلاق فردی دینی برای خود درست کند.حجت الاسلام رهدار با بیان اینکه در این طرز فکر، مدیریت اجتماع و حوزه سیاست با دین نیست بلکه با عقول بشریت و چیزهای دیگری است، گفت: روشنفکرانی که در دنیای غرب و عالم ایرانی ما به رویکرد حداقلی دین گرایش دارند، از فقدان منابع معتبر رنج می برند و روش مواجهه معتبر با دین را نمی دانند.وی اغراض و امیال بشری را از زمینه های دیگر رویکرد حداقلی به دین عنوان و ابراز کرد: ممکن است تشخیص دهید که دین خوب است و آموزه های زیادی دارد و با این آموزه ها می توان جامعه را مدیریت کرد اما در هر حال حب جاه، هوس و اغراض مختلف، مانع از این شود که در مقام عمل به دین اجازه حضور دهید.رئیس مؤسسه مطالعات و تحقیقات اسلامی فتوح اندیشه روش دیگر رویکرد حداقلی به دین را سخت بودن مسیر دین خواند و افزود: مسیر دین از آنجا که به شما گنج تحویل می دهد توأم با رنج است و یک عالمه شرط و شروط دارد اما مسیر مقابل دین اینگونه نیست و مانند از کوه پایین آمدن است.وی تحقق اهداف حداقلی دین در جامعه را از پیامدهای حداقلی کردن دین برشمرد و گفت: رویکرد حداقلی به دین سبب عرفی شدن جامعه می شود و وقتی جامعه عرفی شود یعنی مرجعیت اجتماعی دین از آن گرفته شده است.حجت الاسلام رهدار تصریح کرد: وقتی می گوییم عرف جای دین را می گیرد یعنی اگر نتوانیم دین را به خوبی معرفی کنیم، عرف، جامعه شما را مدیریت می کند و یک زمان فراتر از آن این است که عرف به نام دین جای آن را می گیرد و با قدرتی که دارد دین را به نفع خود مصادره و به نام دین حکومت می کند.وی در بخش دیگری از سخنان خود به تبیین رویکرد حداکثری به دین پرداخت و گفت: رویکرد حداکثری به دین، نگاه به دین را بلند و مأموریت انسان را عظیم می داند و آن را محدود به عمر دنیوی نمی کند.استاد حوزه و دانشگاه با بیان این که ما نیاز به دین در این گستره داریم، تحقق دین را مستلزم نگاه حداکثری به آن دانست و ...

ادامه مطلب  

دانلود gmail - نرم افزار موبایل مدیریت جی میل  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: gmail gmail for android google mail android جی میل جیمیل ایمیل گوگل جیمیل برای اندروید آندروید اندروید gmail جیمیل download gmail download gmail for android gmail for android دانلود gmail دانلود gmail برای اندروید gmail برای اندروید نرم افزار gmail برای اندروید جیمیل نرم افزار جیمیل نرم افزار gmail برای htc نرم افزار gmail برای samsung نرم افزار gmail برای motorola نرم افزار gmail برای سامسونگ نرم افزار gmail برای اچ تی سی نرم افزار gmail برای موتورولا نرم افزار جیمیل برای htc نرم افزار جیمیل برای samsung نرم افزار جیمیل برای motorola نرم افزار جیمیل برای سامسونگ نرم افزار جیمیل برای اچ تی سی نرم افزار جیمیل برای موتورولا ...

ادامه مطلب  

اینترنت ایران بهشت شرکت های امریکایی  

درخواست حذف این مطلب
نویسنده: روح الله مؤمن نسباینترنت به عنوان محصول فناوری اطلاعات از آغاز تا امروز طی دوره های مختلف بارها در مفهوم مخاطب و محتوا دچار تحول بنیادین شده است. به عنوان مثال ابتدا ابزاری صد در صد نظامی در ارتش امریکا بود سپس به عنوان وسیله ای برای اتصال سفارتخانه های امریکا به یکدیگر استفاده می شد بعد از آن به عنوان وسیله ای برای ارتباط دانشگاه ها و ابزاری برای ارتقای علمی به کشورهای مختلف دنیا از جمله ایران نفوذ داده شد با مطرح شدن و پیگیری دولت الکترونیک در دوران اصلاحات و آغاز وب 2 اینترنت را ابزاری برای ارتباط مردم با دولت و بال ...

ادامه مطلب  

دانلود google maps - نرم افزار موبایل مکان یابی  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: google maps نقشه گوگل download google maps download google maps for ios google maps for ios دانلود google maps دانلود نقشه گوگل download google maps for iphone google maps for iphone download google maps for ipad google maps for ipad download google maps for ipod google maps for ipod download نقشه گوگل download نقشه گوگل for ios نقشه گوگل for ios دانلود نقشه گوگل download نقشه گوگل for iphone نقشه گوگل for iphone download نقشه گوگل for ipad نقشه گوگل for ipad download نقشه گوگل for ipod نقشه گوگل for ipod دانلود google maps برای iphone google maps برای iphone دانلود google maps برای ipad google maps برای ipad دانلود google maps برای ipod google maps برای ipod دانلود نقشه گوگل دانلود نقشه گوگل برای ios نقشه گوگل برای ios دانلود نقشه گوگل دانلود نق ...

ادامه مطلب  

دانلود chrome - نرم افزار موبایل گوگل کروم  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: chrome گوگل کروم download chrome download chrome for android chrome for android دانلود chrome دانلود chrome برای اندروید chrome برای اندروید نرم افزار chrome برای اندروید گوگل کروم نرم افزار گوگل کروم نرم افزار chrome برای htc نرم افزار chrome برای samsung نرم افزار chrome برای motorola نرم افزار chrome برای سامسونگ نرم افزار chrome برای اچ تی سی نرم افزار chrome برای موتورولا نرم افزار گوگل کروم برای htc نرم افزار گوگل کروم برای samsung نرم افزار گوگل کروم برای motorola نرم افزار گوگل کروم برای سامسونگ نرم افزار گوگل کروم برای اچ تی سی نرم افزار گوگل کروم برای موتورولا نرم افزار گوگل کروم برای htc نرم افزار گو ...

ادامه مطلب  

دانلود true skate - بازی موبایل اسکیت سواری  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: true skate اسکیت سواری download true skate download true skate for android true skate for android دانلود true skate دانلود true skate برای اندروید true skate برای اندروید بازی true skate برای اندروید اسکیت سواری بازی اسکیت سواری بازی true skate برای htc بازی true skate برای samsung بازی true skate برای motorola بازی true skate برای سامسونگ بازی true skate برای اچ تی سی بازی true skate برای موتورولا بازی اسکیت سواری برای htc بازی اسکیت سواری برای samsung بازی اسکیت سواری برای motorola بازی اسکیت سواری برای سامسونگ بازی اسکیت سواری برای اچ تی سی بازی اسکیت سواری برای موتورولا بازی اسکیت سواری برای htc بازی اسکیت سواری برای samsung بازی اسک ...

ادامه مطلب  

دانلود real steel - بازی موبایل جنگ ربات ها  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: real steel جنگ ربات ها download real steel download real steel for android real steel for android دانلود real steel دانلود real steel برای اندروید real steel برای اندروید بازی real steel برای اندروید جنگ ربات ها بازی جنگ ربات ها بازی real steel برای htc بازی real steel برای samsung بازی real steel برای motorola بازی real steel برای سامسونگ بازی real steel برای اچ تی سی بازی real steel برای موتورولا بازی جنگ ربات ها برای htc بازی جنگ ربات ها برای samsung بازی جنگ ربات ها برای motorola بازی جنگ ربات ها برای سامسونگ بازی جنگ ربات ها برای اچ تی سی بازی جنگ ربات ها برای موتورولا بازی جنگ ربات ها برای htc بازی جنگ ربات ها برای samsung بازی جنگ ربات ه ...

ادامه مطلب  

دانلود بازی موبایل limbo game  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: limbo game limbo game download limbo game download limbo game for ios limbo game for ios دانلود limbo game دانلود limbo game download limbo game for iphone limbo game for iphone download limbo game for ipad limbo game for ipad download limbo game for ipod limbo game for ipod download limbo game download limbo game for ios limbo game for ios دانلود limbo game download limbo game for iphone limbo game for iphone download limbo game for ipad limbo game for ipad download limbo game for ipod limbo game for ipod دانلود limbo game برای iphone limbo game برای iphone دانلود limbo game برای ipad limbo game برای ipad دانلود limbo game برای ipod limbo game برای ipod دانلود limbo game دانلود limbo game برای ios limbo game برای ios دانلود limbo game دانلود limbo game برای iphone limbo game برای iphone دانلود limbo game برا ...

ادامه مطلب  

دانلود imdb movies & tv v7.0.2  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: imdb movies & tv اطلاع رسانی وضعیت فیلم های دنیا download imdb movies & tv download imdb movies & tv for android imdb movies & tv for android دانلود imdb movies & tv دانلود imdb movies & tv برای اندروید imdb movies & tv برای اندروید نرم افزار imdb movies & tv برای اندروید اطلاع رسانی وضعیت فیلم های دنیا نرم افزار اطلاع رسانی وضعیت فیلم های دنیا نرم افزار imdb movies & tv برای htc نرم افزار imdb movies & tv برای samsung نرم افزار imdb movies & tv برای motorola نرم افزار imdb movies & tv برای سامسونگ نرم افزار imdb movies & tv برای اچ تی سی نرم افزار imdb movies & tv برای موتورولا نرم افزار اطلاع رسانی وضعیت فیلم های دنیا برای htc نرم افزار اطلاع رسانی وضعیت فیلم ه ...

ادامه مطلب  

دانلود bridge constructor - بازی موبایل پل سازی  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: bridge constructor پل سازی download bridge constructor download bridge constructor for android bridge constructor for android دانلود bridge constructor دانلود bridge constructor برای اندروید bridge constructor برای اندروید بازی bridge constructor برای اندروید پل سازی بازی پل سازی بازی bridge constructor برای htc بازی bridge constructor برای samsung بازی bridge constructor برای motorola بازی bridge constructor برای سامسونگ بازی bridge constructor برای اچ تی سی بازی bridge constructor برای موتورولا بازی پل سازی برای htc بازی پل سازی برای samsung بازی پل سازی برای motorola بازی پل سازی برای سامسونگ بازی پل سازی برای اچ تی سی بازی پل سازی برای موتورولا بازی پل سازی برای htc بازی پل سازی برای ...

ادامه مطلب  

دانلود lucky patcher - نرم افزار موبایل حذف لایسنس برنامه ها  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: lucky patcher حذف لایسنس برنامه ها download lucky patcher download lucky patcher for android lucky patcher for android دانلود lucky patcher دانلود lucky patcher برای اندروید lucky patcher برای اندروید نرم افزار lucky patcher برای اندروید حذف لایسنس برنامه ها نرم افزار حذف لایسنس برنامه ها نرم افزار lucky patcher برای htc نرم افزار lucky patcher برای samsung نرم افزار lucky patcher برای motorola نرم افزار lucky patcher برای سامسونگ نرم افزار lucky patcher برای اچ تی سی نرم افزار lucky patcher برای موتورولا نرم افزار حذف لایسنس برنامه ها برای htc نرم افزار حذف لایسنس برنامه ها برای samsung نرم افزار حذف لایسنس برنامه ها برای motorola نرم افزار حذف لایسنس ...

ادامه مطلب  

علم یک فرایند است نه اتفاقی آنی/نظریه پیوندی در باب علم دینی چیست  

درخواست حذف این مطلب
به گزارش خبرگزاری مهر، حجت الاسلام والمسلمین علیرضا قائمی نیا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در نخستین هم اندیشی منتخبی از اساتید برجسته علوم انسانی اسلامی که در مشهد برگزار شد، پیرامون موضوع نظریه پیوندی در باب علم دینی به ارائه مطلب پرداخت.وی گفت: بر اساس نظریه پیوندی، علم دینی از حاصل پیوند معرفتی علم به زمینه دین حاصل می آید. این پیوند موجب می گردد که ویژگی های معرفتی و شناختی دین از دو جهت در علم تأثیر بگذارد: یکی از جهت فراهم آوردن زمینه متناسب و سازگار با دین برای علم و دیگر، از جهت تأثیر دین در ساختار درونی علم. به عبارت دیگر، دین از دو جهت بر مسیر تحول و رشد علم تأثیر می گذارد: یکی از جهت دست بردن در امور بیرونی علم (مبانی و ارزش ها) و دیگر، از جهت، تأثیر گذاشتن در ویژگی ها و عناصر درونی علم (نظریات و مدل ها و مسایل و غیره).این محقق و نویسنده کشورمان در ادامه سخنانش اظهارداشت: روشن است که این نظریه پیوند معرفت شناختی میان علم و دین را نشان می دهد. همان طوری که در پیوند زیست شناختی اوصاف و ویژگی های یک گیاه مثلاً در گیاه دیگر تأثیر می گذارد و گیاه دوم از یک جهت وابسته به گیاه نخست است، در پیوند معرفت شناختی هم اوصاف معرفتی دین و مؤلفه های معرفت دینی به صور مختلف در علم تأثیر می گذارد. دین و علم به صورت دو فضای مفهومی در ذهن عمل می کنند که میان آنها روابط و نسبت هایی پیدا می شود و تلفیق هایی به وجود می آید. حاصل پیوند زیست شناختی میوه ای جدید با خصوصیاتی تازه است، حاصل تلفیق علم با دین هم علم دینی است که ویژگی های تازه ای دارد. اما این پیوند، بر خلاف پیوند زیست شناختی، غالباً با اختیار صورت نمی گیرد. بلکه به طور طبیعی در ذهن دیندار شکل می گیرد.قائمی نیا با بیان اینکه علم و دین یک شبکه تلفیق مفهومی (conceptual blending) را تشکیل می دهند، بیان کرد: این سخن بدین معناست که هر یک از علم و دین دو فضای مفهومی را تشکیل می دهند که میان آنها نگاشت هایی وجود دارد و از این میان فضای مفهومی جدید خاصی (علم دینی) پیدا می شود. این فضای جدید ساختار خاصی دارد. بنابراین، ادعای ما دو بخش دارد: اولا، علم و دین یک شبکه تلفیق مفهومی را تشکیل می دهند. ثانیاً، علم دینی حاصلِ تلفیق مفهومی علم و دین است.وی با اشاره به اینکه تلفیق مفهومی یکی از مباحث مهم در علوم شناختی است، گفت: در این بحث نحوه پردازش اطلاعات در ذهن بررسی می شود. هر چند دانشمندان علوم شناختی به اهمیت تلفیق مفهومی در فرایند شناخت پی برده اند، امّا هرگز از آن برای تحلیل سرشت علم دینی، و یا حتی به عنوان راه حلّی برای مسأله علم و دین، سود نجسته اند.سردبیر فصلنامه ذهن با تأکید بر اینکه معماری علم دینی در یک دور هرمنوتیکی و در یک فرایند دوری صورت می گیرد، تصریح کرد: دانشمند از معارف دینی شروع می کند و با فهم آنها پیش می رود و به علوم جدید می پردازد. سپس، او در این علوم به مداقه و تحلیل می پردازد. او در ادامه به بازخوانی معارف دینی دست می یازد. علم خصلت تدریجی دارد. علم یک فرایند است، نه اتفاقی آنی. علم حاصل فعالیت زمانمند و تدریجی جمعی از عالمان است.وی با بیان اینکه اسلامی بودن یک علم هرگز به معنای انطباق کامل آن با دین یا واقع نیست؛ گفت: چرا که علم، هر چه باشد، تا حدّی حاصل خلاقیت عالم بوده، آمیزه ای از کاشفیت و خلاقیت است. دینی بودن بیشتر حدود علم را نشان می دهد تا انطباق کامل محتوا را. علم در چارچوبش از حدودی فراتر نمی رود و علم دینی به مثابه شبکه ای است که دین در مرزهای آن قرار دارد. دانشمند درون این شبکه را با خلاقیت خود و از ترکیب اطلاعاتی که از زمینه های دیگر حاصل می آید، پر می کند.این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه سخنانش گفت: ارکان نظریه عبارتند از ...

ادامه مطلب  

دانلود whatsapp messenger - نرم افزار موبایل چت گروهی  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: whatsapp messenger چت گروهی download whatsapp messenger download whatsapp messenger for android whatsapp messenger for android دانلود whatsapp messenger دانلود whatsapp messenger برای اندروید whatsapp messenger برای اندروید نرم افزار whatsapp messenger برای اندروید چت گروهی نرم افزار چت گروهی نرم افزار whatsapp messenger برای htc نرم افزار whatsapp messenger برای samsung نرم افزار whatsapp messenger برای motorola نرم افزار whatsapp messenger برای سامسونگ نرم افزار whatsapp messenger برای اچ تی سی نرم افزار whatsapp messenger برای موتورولا نرم افزار چت گروهی برای htc نرم افزار چت گروهی برای samsung نرم افزار چت گروهی برای motorola نرم افزار چت گروهی برای سامسونگ نرم افزار چت گروهی برای ...

ادامه مطلب  

دانلود zapya - نرم افزار موبایل انتقال سریع فایل ها  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: zapya انتقال سریع فایل ها download zapya download zapya for android zapya for android دانلود zapya دانلود zapya برای اندروید zapya برای اندروید نرم افزار zapya برای اندروید انتقال سریع فایل ها نرم افزار انتقال سریع فایل ها نرم افزار zapya برای htc نرم افزار zapya برای samsung نرم افزار zapya برای motorola نرم افزار zapya برای سامسونگ نرم افزار zapya برای اچ تی سی نرم افزار zapya برای موتورولا نرم افزار انتقال سریع فایل ها برای htc نرم افزار انتقال سریع فایل ها برای samsu ...

ادامه مطلب  

دانلود instagram - نرم افزار موبایل اینستاگرام  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: اینستاگرام instagram download اینستاگرام download اینستاگرام for android اینستاگرام for android دانلود اینستاگرام دانلود اینستاگرام برای اندروید اینستاگرام برای اندروید نرم افزار اینستاگرام برای اندروید instagram نرم افزار instagram نرم افزار اینستاگرام برای htc نرم افزار اینستاگرام برای samsung نرم افزار اینستاگرام برای motorola نرم افزار اینستاگرام برای سامسونگ نرم افزار اینستاگرام برای اچ تی سی نرم افزار اینستاگرام برای موتورولا نرم افزار instagram برای htc نرم افزار ins ...

ادامه مطلب  

دانلود fl studio mobile - نرم افزار موبایل استودیوی حرفه ای ساخت موزیک  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: fl studio mobile استودیوی حرفه ای ساخت موزیک download fl studio mobile download fl studio mobile for android fl studio mobile for android دانلود fl studio mobile دانلود fl studio mobile برای اندروید fl studio mobile برای اندروید نرم افزار fl studio mobile برای اندروید استودیوی حرفه ای ساخت موزیک نرم افزار استودیوی حرفه ای ساخت موزیک نرم افزار fl studio mobile برای htc نرم افزار fl studio mobile برای samsung نرم افزار fl studio mobile برای motorola نرم افزار fl studio mobile برای سامسونگ نرم افزار fl studio mobile برای اچ تی سی نرم افزار fl studio mobile برای موتورولا نرم افزار استودیوی حرفه ای ساخت موزیک برای htc نرم افزار استودیوی حرفه ای ساخت موزیک برای samsung نر ...

ادامه مطلب  

دانلود minecraft - pocket edition  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: minecraft - pocket edition ساخت و ساز download minecraft - pocket edition download minecraft - pocket edition for android minecraft - pocket edition for android دانلود minecraft - pocket edition دانلود minecraft - pocket edition برای اندروید minecraft - pocket edition برای اندروید بازی minecraft - pocket edition برای اندروید ساخت و ساز بازی ساخت و ساز بازی minecraft - pocket edition برای htc بازی minecraft - pocket edition برای samsung بازی minecraft - pocket edition برای motorola بازی minecraft - pocket edition برای سامسونگ بازی minecraft - pocket edition برای اچ تی سی بازی minecraft - pocket edition برای موتورولا بازی ساخت و ساز برای htc بازی ساخت و ساز برای samsung بازی ساخت و ساز برای motorola بازی ساخت و ساز برای سامسونگ بازی ساخت ...

ادامه مطلب  

دانلود hill climb racing - بازی موبایل صعود به تپه  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: hill climb racing صعود به تپه download hill climb racing download hill climb racing for android hill climb racing for android دانلود hill climb racing دانلود hill climb racing برای اندروید hill climb racing برای اندروید بازی hill climb racing برای اندروید صعود به تپه بازی صعود به تپه بازی hill climb racing برای htc بازی hill climb racing برای samsung بازی hill climb racing برای motorola بازی hill climb racing برای سامسونگ بازی hill climb racing برای اچ تی سی بازی hill climb racing برای موتورولا بازی صعود به تپه برای htc بازی صعود به تپه برای samsung بازی صعود به تپه برای motorola بازی صعود به تپه برای سامسونگ بازی صعود به تپه برای اچ تی سی بازی صعود به تپه برای موتورولا بازی صعو ...

ادامه مطلب  

دانلود wifi mouse pro - نرم افزار موبایل کنترل موس با وای فای  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: wifi mouse pro کنترل موس با وای فای download wifi mouse pro download wifi mouse pro for android wifi mouse pro for android دانلود wifi mouse pro دانلود wifi mouse pro برای اندروید wifi mouse pro برای اندروید نرم افزار wifi mouse pro برای اندروید کنترل موس با وای فای نرم افزار کنترل موس با وای فای نرم افزار wifi mouse pro برای htc نرم افزار wifi mouse pro برای samsung نرم افزار wifi mouse pro برای motorola نرم افزار wifi mouse pro برای سامسونگ نرم افزار wifi mouse pro برای اچ تی سی نرم افزار wifi mouse pro برای موتورولا نرم افزار کنترل موس با وای فای برای htc نرم افزار کنترل م ...

ادامه مطلب  

دانلود google play services - نرم افزار موبایل سرویس اجرایی برنامه های  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: google play services سرویس اجرایی برنامه های گوگل download google play services download google play services for android google play services for android دانلود google play services دانلود google play services برای اندروید google play services برای اندروید نرم افزار google play services برای اندروید سرویس اجرایی برنامه های گوگل نرم افزار سرویس اجرایی برنامه های گوگل نرم افزار google play services برای htc نرم افزار google play services برای samsung نرم افزار google play services برای motorola نرم افزار google play services برای سامسونگ نرم افزار google play services برای اچ تی سی نرم افزار google play services برای موتورولا نرم افزار سرویس اجرایی برنامه های گوگل برای htc نرم افزار سر ...

ادامه مطلب  

دانلود whatsapp messenger - نرم افزار موبایل چت گروهی  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: whatsapp messenger چت گروهی download whatsapp messenger download whatsapp messenger for android whatsapp messenger for android دانلود whatsapp messenger دانلود whatsapp messenger برای اندروید whatsapp messenger برای اندروید نرم افزار whatsapp messenger برای اندروید چت گروهی نرم افزار چت گروهی نرم افزار whatsapp messenger برای htc نرم افزار whatsapp messenger برای samsung نرم افزار whatsapp messenger برای motorola نرم افزار whatsapp messenger برای سامسونگ نرم افزار whatsapp messenger برای اچ تی سی نرم افزار whatsapp messenger برای موتورولا نرم افزار چت گروهی برای htc نرم افزار چت گروهی برای samsung نرم افزار چت گروهی برای motorola نرم افزار چت گروهی برای سامسونگ نرم افزار چت گروهی برای ...

ادامه مطلب  

دانلود instagram - نرم افزار موبایل اینستاگرام  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: اینستاگرام instagram download اینستاگرام download اینستاگرام for android اینستاگرام for android دانلود اینستاگرام دانلود اینستاگرام برای اندروید اینستاگرام برای اندروید نرم افزار اینستاگرام برای اندروید instagram نرم افزار instagram نرم افزار اینستاگرام برای htc نرم افزار اینستاگرام برای samsung نرم افزار اینستاگرام برای motorola نرم افزار اینستاگرام برای سامسونگ نرم افزار اینستاگرام برای اچ تی سی نرم افزار اینستاگرام برای موتورولا نرم افزار instagram برای htc نرم افزار ins ...

ادامه مطلب  

دانلود flipboard - نرم افزار موبایل خواندن خبرها و رویدادهای مهم جهان  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: flipboard خواندن خبرها و رویدادهای مهم جهان download flipboard download flipboard for android flipboard for android دانلود flipboard دانلود flipboard برای اندروید flipboard برای اندروید نرم افزار flipboard برای اندروید خواندن خبرها و رویدادهای مهم جهان نرم افزار خواندن خبرها و رویدادهای مهم جهان نرم افزار flipboard برای htc نرم افزار flipboard برای samsung نرم افزار flipboard برای motorola نرم افزار flipboard برای سامسونگ نرم افزار flipboard برای اچ تی سی نرم افزار flipboard برای موتورولا نرم افزار خواندن خبرها و رویدادهای مهم جهان برای htc نرم افزار خواندن خبرها و رویدادهای مهم جهان برای samsung نرم افزار خواندن خبرها و ر ...

ادامه مطلب  

دانلود temple run 2 - بازی موبایل فرار از معبد 2  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: temple run 2 فرار از معبد 2 download temple run 2 download temple run 2 for android temple run 2 for android دانلود temple run 2 دانلود temple run 2 برای اندروید temple run 2 برای اندروید بازی temple run 2 برای اندروید فرار از معبد 2 بازی فرار از معبد 2 بازی temple run 2 برای htc بازی temple run 2 برای samsung بازی temple run 2 برای motorola بازی temple run 2 برای سامسونگ بازی temple run 2 برای اچ تی سی بازی temple run 2 برای موتورولا بازی فرار از معبد 2 برای htc بازی فرار از معبد 2 برای samsung بازی فرار از معبد 2 برای motorola بازی فرار از معبد 2 برای سامسونگ بازی فرار از معبد 2 برای اچ تی سی بازی فرار از معبد 2 برای موتورولا بازی فرار از معبد 2 برای htc باز ...

ادامه مطلب  

دانلود soundhound - نرم افزار موبایل تشخیص آهنگ  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: soundhound تشخیص آهنگ download soundhound download soundhound for android soundhound for android دانلود soundhound دانلود soundhound برای اندروید soundhound برای اندروید نرم افزار soundhound برای اندروید تشخیص آهنگ نرم افزار تشخیص آهنگ نرم افزار soundhound برای htc نرم افزار soundhound برای samsung نرم افزار soundhound برای motorola نرم افزار soundhound برای سامسونگ نرم افزار soundhound برای اچ تی سی نرم افزار soundhound برای موتورولا نرم افزار تشخیص آهنگ برای htc نرم افزار تشخیص آهنگ برای samsung نرم افزار تشخیص آهنگ برای motorola نرم افزار تشخیص آهنگ برای سامسونگ نرم افزار تشخیص آهنگ برای اچ تی سی نرم افزار تشخیص آهنگ برای موتورول ...

ادامه مطلب  

دانلود angry birds friends - بازی موبایل پرندگان خشمگین دوستان  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: angry birds friends پرندگان خشمگین دوستان download angry birds friends download angry birds friends for android angry birds friends for android دانلود angry birds friends دانلود angry birds friends برای اندروید angry birds friends برای اندروید بازی angry birds friends برای اندروید پرندگان خشمگین دوستان بازی پرندگان خشمگین دوستان بازی angry birds friends برای htc بازی angry birds friends برای samsung بازی angry birds friends برای motorola بازی angry birds friends برای سامسونگ بازی angry birds friends برای اچ تی سی بازی angry birds friends برای موتورولا بازی پرندگان خشمگین دوستان برای htc بازی پرندگان خشمگین دوستان برای samsung بازی پرندگان خشمگین دوستان برای motorola بازی پرندگان خشمگی ...

ادامه مطلب  

دانلود archos video player - نرم افزار موبایل پخش کننده فیلم  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: archos video player پخش کننده فیلم download archos video player download archos video player for android archos video player for android دانلود archos video player دانلود archos video player برای اندروید archos video player برای اندروید نرم افزار archos video player برای اندروید پخش کننده فیلم نرم افزار پخش کننده فیلم نرم افزار archos video player برای htc نرم افزار archos video player برای samsung نرم افزار archos video player برای motorola نرم افزار archos video player برای سامسونگ نرم افزار archos video player برای اچ تی سی نرم افزار archos video player برای موتورو ...

ادامه مطلب  

دانلود minecraft - pocket edition  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: minecraft - pocket edition ساخت و ساز download minecraft - pocket edition download minecraft - pocket edition for android minecraft - pocket edition for android دانلود minecraft - pocket edition دانلود minecraft - pocket edition برای اندروید minecraft - pocket edition برای اندروید بازی minecraft - pocket edition برای اندروید ساخت و ساز بازی ساخت و ساز بازی minecraft - pocket edition برای htc بازی minecraft - pocket edition برای samsung بازی minecraft - pocket edition برای motorola بازی minecraft - pocket edition برای سامسونگ بازی minecraft - pocket edition برای اچ تی سی بازی minecraft - pocket edition برای موتورولا بازی ساخت و ساز برای htc بازی ساخت و ساز برای samsung بازی ساخت و ساز برای motorola بازی ساخت و ساز برای سامسونگ بازی ساخت ...

ادامه مطلب  

دانلود whatsapp messenger - نرم افزار موبایل چت گروهی  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: whatsapp messenger چت گروهی download whatsapp messenger download whatsapp messenger for android whatsapp messenger for android دانلود whatsapp messenger دانلود whatsapp messenger برای اندروید whatsapp messenger برای اندروید نرم افزار whatsapp messenger برای اندروید چت گروهی نرم افزار چت گروهی نرم افزار whatsapp messenger برای htc نرم افزار whatsapp messenger برای samsung نرم افزار whatsapp messenger برای motorola نرم افزار whatsapp messenger برای سامسونگ نرم افزار whatsapp messenger برای اچ تی سی نرم افزار whatsapp messenger برای موتورولا نرم افزار چت گروهی برای htc نرم افزار چت گروهی برای samsung نرم افزار چت گروهی برای motorola نرم افزار چت گروهی برای سامسونگ نرم افزار چت گروهی برای ...

ادامه مطلب  

دانلود subway surfers - بازی موبایل فرار در مترو  

درخواست حذف این مطلب
کلمات کلیدی: subway surfers فرار در مترو download subway surfers download subway surfers for android subway surfers for android دانلود subway surfers دانلود subway surfers برای اندروید subway surfers برای اندروید بازی subway surfers برای اندروید فرار در مترو بازی فرار در مترو بازی subway surfers برای htc بازی subway surfers برای samsung بازی subway surfers برای motorola بازی subway surfers برای سامسونگ بازی subway surfers برای اچ تی سی بازی subway surfers برای موتورولا بازی فرار در مترو برای htc بازی فرار در مترو برای samsung بازی فرار در مترو برای motorola بازی فرار در مترو برای سامسونگ بازی فرار در مترو برای اچ تی سی بازی فرار در مترو برای موتورولا بازی فرار در مترو برای ht ...

ادامه مطلب  

بیس بال ایران حریف سریلانکا نشد  

درخواست حذف این مطلب
تیم ملی بیس بال ایران عصر یکشنبه و در دومین روز از رقابت های غرب آسیا به میزبانی اسلام آباد با حساب 22 بر صفر نتیجه بازی را به سریلانکا واگذار کرد. آنلاین :روز گذشته تیم ملی بیس بال کشورمان قرار بود مقابل هند قرار گیرد اما به دلیل حضور نیافتن هند در این دور از رقابت ها با کسب 9 امتیاز آسان به مرحل نیمه نهایی این رقابت ها راه یافت.در دیگر بازی امروز مردان بیس بال نپال تیم عراق را شکست دادند.فردا تیم پاکستان مقابل نپال قرار خواهد گرفت و برنده این مسابقه روز سه شنبه در مرحله نیمه نهایی با ایران به رقابت خواهد پرداخت.تیم ملی کشورمان در گروه دوم این رقا ...

ادامه مطلب